ΚΡΙΤΙΚΗ

ΚΡΙΤΙΚΗ: Το θεατρικό έργο ”Οι εραστές της Βιόρν” της Μαργκερίτ Ντυράς στο θέατρο ΠΡΟΒΑ .

Λεόντιος Πετμεζάς 10 hours ago (Last updated: 10 hours ago) 1 minute read

του Λεόντιου Πετμεζά

Στο θέατρο ΠΡΟΒΑ παρουσιάζεται ως τις 31 Μαίου 2026 το αστυνομικό ,ψυχολογικό και ερωτικό θρίλερ της Μαργκερίτ Ντυράς «Οι εραστές της Βιόρν » σε σκηνοθεσία και μετάφραση Σωτήρη Τσόγκα .Τους ρόλους υποδύονται ευπρόσδεκτα και καταλυτικά η Μαίρη Ραζή, ο Δημήτρης Παπανικολάου και ο Σωτήρης Τσόγκας. Η έντεχνη δραματουργική επεμβατική στάση των τριών ηθοποιών κινείται με θαυμάσιο τρόπο ανάμεσα στην ροή του σημαντικού κειμένου και στα δεδομένα της ανατρεπτικής δομής .

Μέσα από μια αφαιρετική σκηνική προσέγγιση η μελέτη της ψυχολογικής κατάστασης και των διακυμάνσεων απογυμνώνει κάθε σύμβαση δόμησης στην διάρκεια της εξέλιξης. Ο ρεαλιστικός και αποσβολωμένος απόηχος με την επιβολή της υποκριτικής γραμμής από τα πρόσωπα προωθεί το εξπρεσιονιστικό ύφος με πρωτόγνωρη την απελευθερωτική δύναμη. Αφυπνίζει απωθημένα και ένστικτα .Αναγνωρίζει, φωτίζει και φανερώνει τα περίεργα και αντικοινωνικά αισθήματα. Ο Σωτήρης Τσόγκας αξιοποιώντας κάθε πτυχή της υπόθεσης παραδίδει στο κοινό μια παράσταση ενδιαφέρουσα, με παλμική υφή και εύρυθμη χροιά . Αναδεικνύει στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα τις εικόνες που καταπνίγουν συνειδήσεις . Αποτυπώνει τις υπάρχουσες εντάσεις. Με μαεστρία καταδεικνύει ότι οι συγκεκριμένες παθογένειες παρεπιδημούν διαχρονικά, τονίζοντας βέβαια την ειδοποιό διαφορά με το σήμερα. Εκκινώντας την είσοδο του όπως και των άλλων δύο ηθοποιών κατέστησε σαφή την σκηνοθετική του πρόθεση που αξιοποιεί τόσο τους ευειδείς αναλογισμούς όσο και τις σημαίνουσες εξαιρέσεις . Διαδικαστικά η παράσταση έχει περισσότερο χρώμα, εναλλαγές σκηνικής και εικονικής παράθεσης, μουσική και κίνηση. Η στιγμή της αληθινής ζωής λαμβάνει χώρα μπροστά στα μάτια των θεατών. Παράλληλα, ο σκηνοθέτης ως ηθοποιός αγγίζει με την διαίσθηση του την πορεία των πραγμάτων και αναπόφευκτα, κοιτάζει τα τεκταινόμενα που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στο άβατο. Νιώθει και ζει πραγματικά τον ρόλο του, υποστηρίζοντας τους κατάλληλους ρυθμούς της εμπέδωσης του σε αυτόν . Η Μαίρη Ραζή δόθηκε ολοκληρωτικά στην πρέπουσα επεξεργασία της ηρωίδας. Με μοναδική δεινότητα κυριαρχεί και κανοναρχεί . Με την άνεση και την ικανότητα που διαθέτει η ερμηνεία της γίνεται απερίσπαστα μεστή, φέρνοντας σε πέρας έναν αληθινό υποκριτικό άθλο. Με στόχο την σαφήνεια. Με επιμελημένη και σχεδιασμένη κινησιολογία. Ευφάνταστα και λειτουργικά πάλλεται ως ζωντανό κύτταρο, αιχμαλωτίζοντας την ματιά με τις ουσιώδεις μετατροπές της. Διατηρεί παράλληλα τον επικείμενο χαρακτήρα των εμμονών της με απόλυτη λειτουργικότητα και συνάφεια.

Ο Δημήτρης Παπανικολάου είναι πολύτιμος αρωγός στο κλίμα που δημιουργήθηκε. Υπογραμμίζει τις απαιτούμενες κυμάνσεις. Πλαισιώνει την δράση του εφάμιλλα με τις συναισθηματικές αλληλουχίες και τις διακυμάνσεις ,με τις συμπεριφορές που διατρέχουν εμβληματικά κάποιους ανθρώπους. Πρόκειται για μια παράσταση που υπόσχεται ένταση και μυστήριο, που μας κρατά σε διαρκή αγωνία. Το λιτό και βαθύ θρίλερ συστήνει ξανά σήμερα καταστάσεις που επικαλούνται την μνήμη, την σιωπή ,τον έρωτα ενώ παράλληλα μιλάει ανοιχτά για την προδοσία και την τιμωρία. Η συγγραφέας το εμπνεύστηκε από ένα πραγματικό γεγονός που συγκλόνισε την Γαλλία :Στις 8 Απριλίου 1949 ανακαλύπτουν στην Γαλλία, μέσα σ΄ ένα βαγόνι εμπορικής αμαξοστοιχίας, ένα μέλος από ανθρώπινο σώμα. Τις επόμενες μέρες, στην Γαλλία αλλά και αλλού, μέσα σε άλλες εμπορικές αμαξοστοιχίες, συνεχίζουν και βρίσκουν κι άλλα κομμάτια του ίδιου σώματος. Μόνο ένα μέρος λείπει, το κεφάλι. Δεν βρέθηκε ποτέ. Ο λόγος κινείται ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, χωρίς σαφή χρονικά όρια. Οι λέξεις είναι λίγες, οι σιωπές πολλές και αυτό που κυριαρχεί είναι το ανείπωτο.

Σημείωμα του σκηνοθέτη Σωτήρη Τσόγκα:

Όταν πήρα στα χέρια μου το γαλλικό πρωτότυπο, βρέθηκα μπροστά σε μια περίεργη σημειογραφία: γύρω στα 70 κενά στο κείμενο και πολλές παράγραφοι μέσα σε ρεπλίκες. Ένα έργο ερμητικό, με δομή μαθηματική, ψυχρή, μη-θεατρική. Τα «σημάδια» αυτά με οδήγησαν αργά και βασανιστικά στον λαβύρινθο των σκέψεων και των συνειρμών της Ντυράς.

Το κείμενο αυτό της Ντυράς μοιάζει με «μουσική εξίσωση είναι εξελίξει» και αναπαριστά μία λεπτή ανατομική επέμβαση ακριβείας, μία εξονυχιστική διερεύνηση δύο χαρακτήρων, δύο κόσμων, που βρίσκονται όμως σε διαφορετικές όχθες του ποταμού της ζωής. Έτσι η εξίσωση ακυρώνεται.

Στην μία όχθη, «ο σύζυγος», νεκρός πριν ακόμα γεννηθεί, αποσαθρωμένος από μια Αρρώστια, που δεν περιορίζεται σε τάξεις και κοινωνικές διαστρωματώσεις: την ΜΙΚΡΟ-ΑΣΤΙΚΗ νοοτροπία.

Στη άλλη πλευρά, στην αντίπερα όχθη, η δολοφόνος, ένας άνθρωπος που δεν τα βρήκε με τη ζωή, που επιμένει να ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ, όταν γύρω του στοιβάζονται τα σκουπίδια του πολιτισμού της κατανάλωσης, που «δεν ανέχεται να τρώνε και να κοιμούνται καλά άνθρωποι».

Κάθε συντεταγμένη κοινωνία και εξουσία εξορίζει το ΜΕΓΑΛΟ στις σκηνές των θεάτρων και τα κελιά των πάσης φύσεως φυλακών. Το εξωθεί στο ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ. Αυτή η περιπλάνηση όμως μέσα στο δαιδαλώδες υποσυνείδητο της Κλαίρης Λαν, αφορά σε όλους μας. Γιατί όλοι μας κάποτε «σιωπήσαμε αντί να κραυγάσουμε». Ασχέτως αν είναι ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ εκείνοι, που έχουν το κουράγιο να φτάσουν ως τα άκρα, ως την ΆΛΛΗ ΌΧΘΗ.

Πολλοί υποστηρίζουν, ότι η ιστορία της ανθρωπότητος αρχίζει με μία δολοφονία. Ο Κάιν σκοτώνει τον αδελφό του Άβελ. Μια πράξη ανελέητη, ανεπανόρθωτη, οριστική. Το γεγονός είναι πάντως, ότι το μοναδικό ζώο που σκοτώνει και για άλλους λόγους, άσχετους με την επιβίωσή του, είναι ο άνθρωπος.

Ο φθόνος, η κακία, το μίσος, η αλαζονεία, η πλεονεξία, η φιλαργυρία, η λαγνεία, η βία, η μανία για εξουσία, είναι άραγε έμφυτες στον άνθρωπο;Και η αγάπη στον πλησίον;

Είναι κι αυτή έμφυτη; Ή εμφανίστηκε μεταγενέστερα σαν σωτήριο, ευαγγελικό αντίδοτο φάρμακο;

Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει με σιγουριά!

Φαίνεται, ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να αναχαιτίζει πάντοτε την βία που φωλιάζει μέσα του, να τιθασεύει το μίσος, την πλεονεξία, την λαγνεία, τον φθόνο που θεριεύει εντός του, και παραλύει τις λογικές και ηθικές του αντιστάσεις.

Κι έτσι δολοφονεί, χιλιάδες χρόνια τώρα.

Και θα συνεχίσει να δολοφονεί.

Μια ατέλειωτη αλυσίδα φόνων.

Ένα ανεξάντλητο ποτάμι αίματος.

Η λογική του σωστού και του λάθους, ή ηθική του καλού και του κακού αποδεικνύονται θλιβερά απονενοημένα άλλοθι, για να πλεονεκτούμε, και να εξουσιάζουμε οριστικά τον άλλον, φονεύοντάς τον.

Υπάρχουν βέβαια και δολοφονίες, που χαρακτηρίζονται από παθολογικά αίτια, και μειωμένο καταλογισμό.

Υπάρχουν όμως και κάποιες ξεχωριστές, ιδιάζουσες, αιρετικές, θα έλεγα περιπτώσεις δολοφονιών. Μια απ’αυτές θα ερευνήσουμε απόψε.

Μια ενδο-οικογενειακή δολοφονία.

Τα κεντρικά πρόσωπα της πρωτοφανούς αυτής οικογενειακής τραγωδίας είναι 3:

Το θύμα: η κωφάλαλη Μαρία Τερέζα Μπουσκιέ, εξαδέλφη της Κλαίρης Λάν.Η δράστις της δολοφονίας Κλαίρη Λάν

Και ο σύζυγός της Πιέρ Λάν.

Υπάρχουν και δύο άλλα περιφερειακά πρόσωπα, που θα συναντήσουμε στην έρευνά μας, και που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ζωή της Κλαίρης Λάν.

Ο Αλφόνσο, ένας ξυλοκόπος, που ζει και εργάζεται στην Βιόρν, και διατηρούσε μια ιδιαίτερη, φιλική σχέση με την Κλαίρη Λαν.

Και ο αστυνομικός από το Καόρ: μεγάλος χαμένος έρωτας, που πλημμύρισε, αλλά και «έπνιξε» ολόκληρη την ζωή της Κλαίρης Λάν. Ο απωλεσθείς Παράδεισος.

Η δράστις Κλαίρη Λάν και ο σύζυγός της Πιέρ Λάν δέχτηκαν να πάρουν μέρος στην έρευνά μου και να απαντήσουν στις ερωτήσεις μου, στην αρχή χωρίς την φυσική μου παρουσία, χωρίς να με βλέπουν δηλαδή, και στην συνέχεια με την παρουσία μου. Επίσης τους έγινε γνωστό, ότι δεν είναι υποχρεωμένοι να απαντήσουν σε όλες τις ερωτήσεις και ότι όποτε θελήσουν είναι ελεύθεροι να αποχωρήσουν.

Τέλος συμφώνησαν, εγγράφως, να καταγράφονται ηχητικά οι απαντήσεις τους, προς χάριν της έρευνας.

Σας καλώ να τις παρακολουθήσετε μαζί μου.

Ο σκηνοθέτης Σωτήρης Τσόγκας