Στην έκθεσή του «Σταυροί», με αναβλύζουσα εφευρετικότητα και καλλιτεχνική αρτιότητα, ο Γιώτης Μπαλοδήμος καταθέτει μια σειρά γλυπτών σταυρικών έργων που συνθέτουν ένα εξέχον αλφαβητάριο έμπνευσης, οικονομίας μέσων, ανακύκλωσης και επανάχρησης εφήμερων υλικών και έξεργης χειρωναξίας. Ξύλα και υφάσματα, πρόκες και καρφιά, γύψος και κερί, πλαστικά απορρίμματα, σχοινιά, στημόνια και κουρελάκια, αλυσίδες και ρινίσματα ή ελάσματα μετάλλου, πλάθονται και υφαίνονται, κεντιούνται και ζωγραφίζονται, αρμολογούνται και τρέπονται σχεδόν θαυματουργά σε αισθητικές και εννοιολογικές αυτοτέλειες. Σε αυτοδύναμες οργανικές νησίδες που διέπονται από ορατή εννοιολογική αφετηρία, σοφή οικονομία μέσων, απέριττο χιούμορ και ευπρόσδεκτη σκηνική τρυφερότητα.
Τα έργα του Μπαλοδήμου, είναι ταυτόχρονα τάματα και μικρές προσευχές του καιρού μας, καταφυγές και αναθήματα μιας πικρής Άνοιξης για μια παραπαίουσα ανθρωπότητα με κοινές υπαρξιακές και μεταφυσικές αγωνίες και παγκόσμια κοινά σύμβολα που χωρίς να μαθαίνει από το παρελθόν, εξακολουθεί να οδηγείται σε εξοντωτική και ακραία σύγκρουση.
Ίρις Κρητικού
Αρχαιολόγος & Ιστορικός της Τέχνης
Επιμελήτρια της έκθεσης
Ο Γιώτης Μπαλοδήμος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Μάρτιο του 1968.
Παρότι σπούδασε Πληροφορική, στράφηκε νωρίς στον δημιουργικό χώρο της κλωστοϋφαντουργίας, εστιάζοντας στα υφάσματα, τις υφές και τις πλέξεις που διαμορφώνουν την καθημερινότητα. Εξειδικεύτηκε στην υφαντουργία, παρακολουθώντας σχετικές σπουδές στη Φλωρεντία.
Από το 2005 δραστηριοποιείται στη γλυπτική.
Ως ΙΟΤΙS, δημιουργεί έργα με ποικίλα υλικά (ύφασμα, πηλό, γυαλί, ξύλο, μέταλλο, τσιμέντο), αναδεικνύοντας την ομορφιά της ατέλειας και της μοναδικότητα
INFO
«ΣΤΑΥΡΟΙ» του Γιώτη Μπαλοδήμου
ΒΡΥΣΑΚΙ | Βρυσακίου 17, Πλάκα
Εγκαίνια έκθεσης: Τετάρτη 29 Απριλίου
Διάρκεια: Από 29 Απριλίου έως 10 Μαΐου
Ώρες λειτουργίας: 11:00 έως 20:00
Άστρα γινήκαν τα καρφιά
Κ’ έγυρ’ Εκείνος το άχραντο κεφάλι και ξεψύχησε
στο μαύρο το κορμί μου απάνου•
άστρα γινήκαν τα καρφιά του μαρτυρίου του, άστραψα
κι από τα χιόνια πιο λευκός τα αιώνια του Λιβάνου.
Κωστής Παλαμάς, Το Τραγούδι του Σταυρού, από την «Ασάλευτη Ζωή»
Απρίλης: Άνοιξη! Δυο σταγόνες θάλασσα τα μάτια σου.
Μια καρδερίνα ανεβοκατεβαίνει σ’ έναν ξύλινο ΣΤΑΥΡΟ.
Γιάννης Ρίτσος
Το άφθαρτο ξύλο: Ο σταυρός είναι δυο επιθυμίες.
Η μια επιθυμία που ερωτεύτηκε τα ουράνια
σμίγει και σταυρώνεται με την επιθυμία / καθώς διασχίζει τη γη.
Κι ο Χριστός στο έαρ σταυρωμένος.
Καρούζος, Ποιήματα Α΄
Μοτίβο και κόσμημα, αρχιτεκτονικό στοιχείο και επίθεμα ένδυσης, εθνικό σύμβολο, λάβαρο και θυρεός, φυλακτό και σύμβολο προστασίας από τη βασκανία και από κάθε κακό, με σχήμα ποικίλο, ο σταυρός ως οντότητα υπαρκτή από τις απαρχές της αρχαιότητας, αποτελεί για τους ερευνητές μια συναρπαστική διαχρονία.
Πότε άραγε σχεδιάστηκε ή κατασκευάστηκε το πρώτο ομοίωμα σταυρού, το σύμβολο εκείνο που ζωγραφίζουν συχνότερα μαζί με τον κύκλο τα παιδιά όλων των πολιτισμών; Κάποιες από τις αρχαιότερες εικόνες σταυρών που θυμίζουν το σύμβολο της πρόσθεσης, προέρχονται από τις στέπες της Κεντρικής Ασίας, το Καζακστάν, την Κίνα και τη Μογγολία, ενώ, ένας μαρμάρινος ιερός σταυρός από το Θησαυροφυλάκιο του Ιερού της Κνωσού που φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου, χρονολογείται στο 1.600 π.Χ. Διαδεδομένος στην αιγυπτιακή θρησκεία ήταν ο σταυρός Ανκχ, που συνδεδεμένος με τη λατρεία κάποιας θεότητας εμφανίζεται σε τοιχογραφίες τάφων και αλλού, εκπροσωπώντας με το θείο άγγιγμά του το δώρο της ζωής στον νεκρό, ή συμβολίζοντας ως φυλακτό (ως πιθανό σύμβολο της ένωσης των γεννητικών οργάνων) τη γονιμοποίηση. Ο ελληνικός τύπος σταυρού εμφανίζεται επίσης στην Αίγυπτο ως μέρος της ενδυμασίας ή ως δημοφιλές σχήμα σε περίτεχνα κοσμήματα, ενώ για τους Ασσυρίους, συμβολίζει την ηλιακή θεότητα και των θεότητα του καιρού. Διαφορετικές εκδοχές του σταυρού παρουσιάζονται ακόμη στον Ζωροαστρισμό και τον Βουδισμό, στους Χαλδαίους, τους Κέλτες και τους Ρωμαίους ενώ στα βυζαντινά χρόνια, με έναρξη τους διωγμούς και τα μαρτύρια των Χριστιανών κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο, μετατρέπεται στο ιερότερο σύμβολο του Χριστιανισμού.
Η ίδια η λέξη σταυρός που παρουσιάζει ιδιαίτερο πολιτισμικό και ανθρωπολογικό ενδιαφέρον, παρουσιάζει επίσης περίπλοκο μορφολογικό σχήμα ενώ, η σύνδεσή της με το αρχαίο ρήμα ἵστημι «στήνω» <*σι-στη-μι (θ. *steə²-) ανάγει στα ομόρριζα στῦ-λος και στύ(ομαι) (> ουσ. στῦ-μα, στῦ-σις). Η λέξη σταυρός που εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά τον 9ο -8ο αι. στα ομηρικά έπη (Ιλιάδα Ω 453, Οδύσσεια λ 11, αναφέρεται σε ευθύγραμμα τμήματα ξύλου (πόλους), που, προερχόμενα από κορμό ή κορμούς δένδρων, τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο και καρφωμένα στο έδαφος, χρησιμοποιήθηκαν σε κατασκευή κατοικίας. Την ίδια λέξη συναντούμε αργότερα στον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη (ως υλικό κατασκευής ξύλινου τείχους όπου «σταύρωμα» είναι το τείχος από μυτερούς πασσάλους), τον Ξενοφώντα και τον Διόδωρο Σικελιώτη. Το επιδέξιο αυτό αρχιτεκτονικό εφεύρημα -το σταύρωμα που με χρήση των μυτερών πασσάλων απέτρεπε ή θανάτωνε με τρόπο οδυνηρό τους επίδοξους εισβολείς όταν επιχειρούσαν να σκαρφαλώσουν στα υψωμένα τείχη-, μετατράπηκε σταδιακά σε συστημικό μέσο θανατικής ποινής, τόσο στους λαούς της Ανατολής -τους Μήδους και τους Ινδούς, τους Πέρσες, τους Αιγυπτίους, τους Ασσυρίους και τους Καρχηδόνιους-, όσο και στους Έλληνες και τους Ρωμαίους, φτάνοντας έτσι να συνδεθεί με την ύψιστη μαρτυρική θυσία για την πίστη, κατά την ταραγμένη περίοδο των διωγμών των πρώτων Χριστιανών. 1
Η ακτινοβολούσα φόρμα του σταυρού, μόνη παρούσα στις ανεικονικές κατακόμβες, συνέχισε έκτοτε να αναβλύζει και να παρουσιάζεται με τρόπο κυρίαρχο όχι μόνο στις εσοχές της πίστης αλλά και στις εννοιολογικές και μορφολογικές αναζητήσεις της τέχνης των μεγάλων καλλιτεχνών και των ανώνυμων λαϊκών τεχνιτών της Ευρώπης και του κόσμου. Στίλβον και απέριττο σύμβολο που φυτεμένο ή μπηγμένο στο χώμα, ορθώνεται ως τον ουρανό με υπόσχεση τη γονιμότητα, την αναγέννηση ή την Ανάσταση. Αριστουργήματα ζωγραφικής και γλυπτικής, εγκαταστάσεις, κοσμήματα, κεραμικά και υφαντά έργα διαφορετικών εποχών, φέρουν τον σταυρό ως κεντρικό σημείο της σύνθεσης ή ακόμη και ως οικείο επαναληπτικό μοτίβο.
Στην έκθεσή του «Σταυροί», με αναβλύζουσα εφευρετικότητα και καλλιτεχνική αρτιότητα, ο Γιώτης Μπαλοδήμος καταθέτει μια σειρά γλυπτών σταυρικών έργων που συνθέτουν ένα εξέχον αλφαβητάριο έμπνευσης, οικονομίας μέσων, ανακύκλωσης και επανάχρησης εφήμερων υλικών και έξεργης χειρωναξίας. Ξύλα και υφάσματα, πρόκες και καρφιά, γύψος και κερί, πλαστικά απορρίμματα, σχοινιά, στημόνια και κουρελάκια, αλυσίδες και ρινίσματα ή ελάσματα μετάλλου, πλάθονται και υφαίνονται, κεντιούνται και ζωγραφίζονται, αρμολογούνται και τρέπονται σχεδόν θαυματουργά σε αισθητικές και εννοιολογικές αυτοτέλειες. Σε αυτοδύναμες οργανικές νησίδες που διέπονται από ορατή εννοιολογική αφετηρία, σοφή οικονομία μέσων, απέριττο χιούμορ και ευπρόσδεκτη σκηνική τρυφερότητα.
Τα έργα του Μπαλοδήμου, είναι ταυτόχρονα τάματα και μικρές προσευχές του καιρού μας, καταφυγές και αναθήματα μιας πικρής Άνοιξης για μια παραπαίουσα ανθρωπότητα με κοινές υπαρξιακές και μεταφυσικές αγωνίες και παγκόσμια κοινά σύμβολα που χωρίς να μαθαίνει από το παρελθόν, εξακολουθεί να οδηγείται σε εξοντωτική και ακραία σύγκρουση. Κι ο ίδιος ο καλλιτέχνης, μας προτρέπει μέσω της ψιθυριστικής ευφυίας του, να αφουγκραστούμε το αρχέγονο και παγκόσμιο αυτό λιτό σύμβολο με τη διττή υπόσταση της τρομερής τιμωρίας και της φοβερής προστασίας, να το κατανοήσουμε με τον αριστουργηματικό τρόπο που το περιγράφει στη δική του ποίηση ο Τάκης Παπατσώνης: Ετούτο εκόπη για να γίνει / Ζυγός μέγιστος, θαυματουργός Στατήρας, / που εστήθηκε στη μέσην ακριβώς του χρόνου / για να ζυγιάσει την κούφιαν έγνοια των ανθρώπων./ Δεν είναι δάσος, που να προσφέρει ξύλο παρόμοιο. / Το Ξύλο αυτό δεν είναι διόλου ύλη απαθής. / Έχει ψυχή και δείχνει τη κάθε τόσο. / Ενώ κατάξερο είναι και κομμένο, όμως ανθεί / και μέσα του μυκάται και αναβράζει χυμός σεβάσμιος. 2
Ίρις Κρητικού
Αρχαιολόγος & Ιστορικός της Τέχνης
Επιμελήτρια της έκθεσης
1. Βλ. Wikipedia «Σταυρός». Βλ και P. Chantraine, Dictionnaire étymologique de la langue grecque (Paris 1999, β΄ έκδ.), Hj. Frisk, Griechisches Etymologisches Wörterbuch (Heidelberg 1973), E. Schwyzer, Griechische Grammatik, τόμ. 1 (München 1953, β΄ έκδ.).2. Τάκης Παπατσώνης, Περί του Ξύλου, Εκλογή Α΄, Εκδόσεις Ίκαρος
About the Author
