Με τα εγκαίνια της έκθεσης «Κιβωτός του λόγου. Τέχνη και γραφή», την Κυριακή 18 Οκτωβρίου, το Μέγαρο Χορού Καλαμάτας υποδέχθηκε έργα 32 εικαστικών από την Ελλάδα και τη Διασπορά, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Μπίας Παπαδοπούλου. Από τα γράμματα και τις επιγραφές της Χρύσας έως τα έργα που προσεγγίζουν τη μνήμη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις πολιτικές διαστάσεις της γλώσσας, η έκθεση εξετάζει πώς οι λέξεις μπορούν να γίνουν εικόνες, αλλά και φορείς ιστορίας και μαρτυρίας. Στα εγκαίνια παρευρέθηκαν εκπρόσωποι των θεσμικών αρχών, άνθρωποι του πολιτισμού, κάτοικοι και επισκέπτες της πόλης, γεμίζοντας τον χώρο του Μεγάρου Χορού.
ΣΤΕΡΓΙΟΣ ΣΤΑΜΟΣ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ, ΜΠΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ
Η έκθεση παρουσιάστηκε και σε συνέντευξη Τύπου στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας, με τη συμμετοχή του δημάρχου Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλου, της επιμελήτριας Μπίας Παπαδοπούλου και του καλλιτεχνικού διευθυντή του Εικαστικού Τομέα της «Φάρις», Παναγιώτη Λαμπρινίδη.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ, ΣΤΑΘΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ), ΑΘΝΑΣΙΟΣ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ), ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΔΡΟΥΓΑΣ, ΤΑΣΟΥΛΑ ΦΟΙΦΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ
Κηρύσσοντας την έναρξη της έκθεσης, ο δήμαρχος Καλαμάτας και πρόεδρος της ΠΕΔ Πελοποννήσου, Θανάσης Βασιλόπουλος, αναφέρθηκε στη θέση του πολιτισμού στη δημόσια ζωή και στη διαρκή προσπάθεια του Δήμου να στηρίζει την εικαστική δημιουργία.
«Για μας, στην Καλαμάτα, και είναι κάτι το οποίο πιστεύω βαθιά, ο πολιτισμός δεν είναι απλώς τέχνη· είναι ανάγκη, είναι μέρος της καθημερινότητας και της ταυτότητας του τόπου μας», ανέφερε, καλώντας τους πολίτες και τους επισκέπτες να περιηγηθούν στην έκθεση, με ελεύθερη είσοδο.
Στη συνέχεια, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εικαστικού Τομέα του Δήμου Καλαμάτας, γλύπτης Παναγιώτης Λαμπρινίδης, αναφέρθηκε στη συνέχεια των εικαστικών διοργανώσεων της πόλης και στη σημασία του διαλόγου της με τη σύγχρονη τέχνη. Η «Κιβωτός του λόγου» διερευνά τη σχέση ανάμεσα στη γραφή και την εικόνα μέσα από έργα στα οποία οι λέξεις άλλοτε διαβάζονται καθαρά και άλλοτε αποσπώνται από τη συμβατική τους λειτουργία, κρύβονται ή μεταμορφώνονται σε εικαστικά στοιχεία.
«Για μένα, ως καλλιτεχνικό διευθυντή, η συνέχιση αυτής της προσπάθειας δεν είναι απλώς μια οργανωτική ευθύνη. Είναι μια βαθιά πεποίθηση ότι η πόλη μας αξίζει να βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τη σύγχρονη τέχνη», τόνισε.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα έργα της Χρύσας, πέντε από τα οποία παραχωρήθηκαν από το Ίδρυμα Ελληνική Διασπορά, αλλά και στην εγκατάσταση του Γιάννη Μπουτέα, που εκπροσώπησε την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1990. Η παρουσία των δύο δημιουργών συνδέει την έκθεση με την καλλιτεχνική ιστορία της χώρας και της Καλαμάτας.
Αναφερόμενος στον τίτλο της έκθεσης, ο Λαμπρινίδης στάθηκε στη σημασία του λόγου ως φορέα μνήμης και γνώσης. «Και ο λόγος δεν είναι μόνο οι λέξεις. Είναι η μνήμη, η σκέψη, η ιστορία, η επικοινωνία, η γνώση και τελικά η ίδια η ανθρώπινη παρουσία στον κόσμο», ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη θέση της τέχνης στη συλλογική ζωή.
«Η έκθεση διαφυλάσσει την ιστορία, τη μνήμη, την επικοινωνία, τον λόγο, τον πολιτισμό, την αγάπη, την αλληλεγγύη και την ανθρωπιά σε μια περίοδο πολέμων και γενοκτονιών. Λειτουργεί συμβολικά για τις μέρες μας και οραματίζεται ένα καλύτερο αύριο», τόνισε η Μπία Παπαδοπούλου, ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια της έκθεσης.
Η εκθεσιακή διαδρομή όπως την περιέγραψε η επιμελήτρια ξεκινά από τα έργα της Χρύσας στην είσοδο του Μεγάρου. Αφετηρία είναι το 1957, με πρώιμα έργα της δημιουργού που αποτυπώνουν το ενδιαφέρον της για τις επιγραφές της Νέας Υόρκης, τα γράμματα και το νέον. Η παρουσία τους εισάγει τον επισκέπτη σε μια έκθεση όπου η γραφή ξεπερνά σταδιακά τη συμβατική λειτουργία της και γίνεται εικαστικό υλικό.
Η διαδρομή συνεχίζεται με έργα που παραπέμπουν στις προαλφαβητικές γραφές και στον Δίσκο της Φαιστού, αναζητώντας τις απαρχές της ανθρώπινης ανάγκης για επικοινωνία και καταγραφή. Στην ίδια ενότητα, δημιουργίες του Κωνσταντίνου Ξενάκη αξιοποιούν κώδικες και οπτικά σύμβολα, μεταφέροντας τη γραφή από το πεδίο της ανάγνωσης σε εκείνο της εικόνας.
Ξεχωριστή θέση έχουν τα artist’s books, τα βιβλία που σχεδιάζονται από καλλιτέχνες ως αυτοτελή έργα τέχνης. Ανάμεσά τους βρίσκεται ένα έργο του Δημήτρη Κοντού, του 1968, το οποίο η επιμελήτρια παρουσίασε ως το πρώτο ελληνικό έργο αυτής της κατηγορίας. Έργα του Αλέξη Ακριθάκη και της Δέσποινας Μεϊμάρογλου εξερευνούν, επίσης, διαφορετικούς τρόπους κωδικοποίησης και οπτικής αφήγησης.
Από την επικοινωνία, η έκθεση περνά στη γραφή ως κοινωνική και πολιτική μαρτυρία. Τα έργα αγγίζουν ζητήματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η μνήμη του Ολοκαυτώματος, οι πολεμικές συγκρούσεις και οι ανθρωπιστικές κρίσεις, ο ρατσισμός, η εξουσία και η κανονικοποίηση της βίας.
Στο έργο της Νίνας Παπακωνσταντίνου, που αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, η γραφή απουσιάζει από την πρώτη ματιά. Η καλλιτέχνιδα σημειώνει τα κενά ανάμεσα στις λέξεις, στρέφοντας την προσοχή σε όσα παραλείπονται ή καταγράφονται χωρίς να εφαρμόζονται στην πράξη. Η απουσία γίνεται έτσι σχόλιο για την απόσταση ανάμεσα στη διακήρυξη των δικαιωμάτων και την πραγματική προστασία τους.
Στην ίδια ενότητα, το έργο του Γιώργου Λαζόγκα «Res-Realire-Riem» συνδυάζει αραβικές γραφές με κώδικες επικοινωνίας των Εβραίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, συνδέοντας τη μνήμη του Ολοκαυτώματος με τη σύγχρονη εμπειρία της βίας. Άλλα έργα σχολιάζουν την εξουσία, τις αντιφάσεις των θεσμών και τις κοινωνικές ιεραρχήσεις.
Εδώ η γραφή γίνεται κάτι περισσότερο από μέσο καταγραφής: μεταφέρει μνήμες, αποκαλύπτει αποκλεισμούς και θέτει ερωτήματα για την ευθύνη των κοινωνιών απέναντι στην ιστορία και στον άνθρωπο.
Σημαντική θέση στην έκθεση κατέχει η εγκατάσταση του Γιάννη Μπουτέα, «The Trail of Time», η οποία παρουσιάζεται στον χώρο των αναδιπλούμενων κερκίδων του Μεγάρου. Η παρουσία του έργου αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Καλαμάτα, καθώς ο δημιουργός γεννήθηκε στην πόλη και η εγκατάσταση εκπροσώπησε την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1990.
Η διάταξη της έκθεσης αξιοποιεί τους διαδρόμους του Μεγάρου, συνδέοντας τις διαφορετικές ενότητες σε μια ενιαία περιήγηση. Ο φωτισμός αναδεικνύει τα έργα και τις μεταξύ τους σχέσεις, αφήνοντας τον επισκέπτη να κινηθεί ανάμεσα σε διαφορετικές εκδοχές της γραφής: ως εικόνας, κώδικα, μνήμης και μαρτυρίας.
Η έκθεση «Κιβωτός του λόγου. Τέχνη και γραφή» διοργανώνεται από τον Εικαστικό Τομέα του Δήμου Καλαμάτας, μέσω της Κοινωφελούς Επιχείρησης «Φάρις», με τη συμβολή του Ιδρύματος Ελληνική Διασπορά και της Πινακοθήκης Γιώργου Ν. Βογιατζόγλου. Το Ίδρυμα Γεωργίου και Βικτωρίας Καρέλια συνεισφέρει στη χρηματοδότηση.
Διάρκεια: έως τις 8 Νοεμβρίου 2026
Χώρος: Black Box, Μέγαρο Χορού Καλαμάτας
Είσοδος: ελεύθερη
