του Λεόντιου Πετμεζά
Μιά έκθεση για την πρωτοπόρο και σπουδαία Ελληνίδα εικαστικό Όπυ Ζούνη (1941-2008) την καλλιτέχνιδα που ταυτίστηκε με την γεωμετρική αφαίρεση, διοργανώνει το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ στην Βιβλιοθήκη της ΕΣΗΕΑ «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας» με επιμέλεια της ιστορικού Τέχνης Νικολένας Καλαϊτζάκη-Ζούνη.
Η σημαντική έκθεση που έχει τίτλο «Οπυ Ζούνη: Η Τέχνη είναι η ίδια η Ζωή: Ιστορίες στο Τετράγωνο – Ανοικτά Βιβλία» θα διαρκέσει από τις 17 Σεπτεμβρίου έως τις 29 Οκτωβρίου 2026 και θα παρουσιάσει σημαντικό μέρος του μεγάλου έργου της .Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη (17/9), στις 19.00, από την υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως. Στις συλλήψεις της Όπυς Ζούνη υπάρχουν εμπνεύσεις που εντυπωσιάζουν . Η αξία της γραφής της μέσα από την ευαισθησία που εκπέμπει αγγίζει την επιλεκτικότητα και την εκλεκτικότητα στις αναφορές. Εκθέτει απόψεις που βρίσκονται κοντά και μακριά από την προσέγγιση της διάταξης. Μεταποιούσε τις εμπειρίες που βίωνε και αποκάλυπτε κρύπτες και κόγχες της αυτογνωσίας. Διεκδικούσε τις άπειρες εκδοχές της μέθεξης μέσα από προσεγμένες απεικονίσεις που τόνιζαν την υπαρξιακή οντότητα και την εσώτερη δοκιμασία που δυναμικά κυοφορούνταν στην θεματολογία της. Επιτηδευμένα η βούληση της χαρακτηρίζονταν ευθύβολα από την εμβάθυνση στα πλαίσια των σκέψεων. Επέτρεπε στην γνησιότητα οραμάτων της να μεταφέρουν δεσμά φρόνησης σε ένα επίπεδο διαπραγμάτευσης με πληρότητα πράξεων και ακατάβλητη διάθεση .Οι καταστάσεις που συγκροτούσε εμπέδωναν εμβόλιμα τις ταυτίσεις με την θέαση του ιδανικού .Στο ευρύτερο περιβάλλον που κινήθηκε στοιχειοθετούσε επιμερισμούς με διαχρονικά στοιχεία που αναμφίβολα κυριαρχούσαν παραστατικά.
Με πολυσημία πρόβαλε μια πρισματική και ξεχωριστή παρουσία στον καλλιτεχνικό χώρο . Ισορροπούσε με ευαισθησία το λογισμικό με το πολιτισμικό στοιχείο . Αντλούσε αξίες από μνήμες που είχαν στέρεη οίηση σε σχέση με τον αναζωογονητικό ορίζοντα και τόνιζε ένα διάλογο χωρίς σύνορα και αποκλεισμούς. Στο μεταίχμιο μεταξύ της αισθαντικής πραγματικότητας και της επιβολής που επιφέρουν οι εκφάνσεις της η προέκταση των διευθετήσεων της κατέληγε συνήθως στην διάθεση των στάσεων.
Η έκθεση περιλαμβάνει 19 έργα και προσωπικά αντικείμενα της Οπυς Ζούνη, καθώς και 7 ελληνικά επιστημονικά βιβλία (κυκλοφορίας από το 2009 έως το 2025) των εκδόσεων Παπασωτηρίου, Επίκεντρο, Ροπή, Καπόν και Ι. Σιδέρη τα οποία φέρουν στο εξώφυλλό τους έργα της εικαστικού. Συγγραφείς των εκδόσεων αυτών είναι οι: Γιώργος Κ. Γκαντζιάς, Πέτρος Ζούνης, Αρης Μαυρομμάτης, Νώντας Τσίγκας, Μαριάννα Ψύλλα, Αρτεμις Αργύρη, Αύρα Βαζαίου, Μαριάννα Κοντολάτου, Αθηνά Σιμάτου και Βάσια Τσώτσου. Θα εκτεθούν επίσης 18 επιστολές από το προσωπικό της αρχείο, ο τιμητικός τίτλος της Ακαδημίας Αθηνών της 28ης Δεκεμβρίου 2006, η πρόσφατη σειρά γραμματοσήμων «Τα ΕΛΤΑ τιμούν τα Μουσεία Σύγχρονης Τέχνης» (Μάιος 2026), στην οποία συμπεριλαμβάνεται έργο της Ζούνη, καθώς επίσης και τα δύο τελευταία δημοσιευμένα κείμενά της (Σεπτέμβριος 2008). Επιπλέον θα προβάλλεται το βίντεο «Οπυ Ζούνη: Λογαριάζοντας την ύλη και το χρώμα ενός ήχου» (2023) της Εύας Στεφανή, της Βίβιαν Παπαγεωργίου και του Σίλα Μιχάλακα (Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών). Από τα αντικείμενα της προσωπικής της συλλογής ξεχωρίζουν το έργο της Λίλας Παπούλα, που συνοδεύεται από το κείμενο της Οπυς Ζούνη με τίτλο «Ενα έργο ποιητικό» (Σεπτέμβριος 2008), καθώς και το έργο του Cesar (κατά κόσμον César Baldaccini, 1921-1998) προς την Οπυ Ζούνη (1978). Ο κατάλογος της έκθεσης περιλαμβάνει κείμενα της Μαρίας Θ. Αντωνιάδου, της Κατερίνας Χ. Λυμπεροπούλου, της Νικολένας Καλαϊτζάκη-Ζούνη, καθώς και αποσπάσματα κειμένων εκλεκτών φίλων και συνεργατών της εικαστικού: του Bernard Fauchille, του Γιάννη Μπόλη, της Ευγενίας Αλεξάκη, του Παντελή Τσάτση, του Ευάγγελου Παπούλια, της Κατερίνας Κοσκινά, του Δημήτρη Παυλόπουλου και του Τάκη Μαυρωτά.
«Η έκθεση φωτίζει τη ζωή και την πορεία μιας γυναίκας που υπήρξε μαχήτρια» σημειώνει στον κατάλογο της έκθεσης η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ και του Μορφωτικού Ιδρύματός της, Μαρία Θ. Αντωνιάδου. Η δημοσιογράφος και γραμματέας του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ, Κατερίνα Χ. Λυμπεροπούλου, συμπληρώνει ότι «η Οπυ Ζούνη είχε μιλήσει για τη ζωή και το έργο της σε ένα πλήθος συναδέλφων κυρίως του πολιτιστικού ρεπορτάζ τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό. Με πολλούς είχε αναπτύξει σχέση βαθιάς εμπιστοσύνης και αλληλοεκτίμησης».
Η επιμελήτρια της έκθεσης Νικολένα Καλαϊτζάκη-Ζούνη αναφέρει ότι η σειρά έργων που εκτίθενται «αποτελεί έναν κομβικό σταθμό μορφολογικής και εννοιολογικής ωριμότητας στη μακρά καλλιτεχνική πορεία της δημιουργού που εντάσσεται οργανικά στην ευρύτερη πρακτική των “δημιουργικών διαλειμμάτων”. Η συγκεκριμένη μεθοδολογική προσέγγιση, η οποία εκκινεί ιστορικά ήδη από το 1966, δεν συνιστά για την εικαστικό μια απλή παύση από την κύρια παραγωγή της, αλλά μια περιοδική, συστηματική και απόλυτα συνειδητή επιστροφή στη φόρμα του assemblage (συναρμολογήματος). Μέσα από αυτή τη διαρκή χρονική επαναφορά το έργο επαναδιαπραγματεύεται τη σχέση του με την κληρονομιά του ευρωπαϊκού Μοντερνισμού, μετατρέποντας το φαινομενικό “διάλειμμα” σε ένα αυτόνομο και ανατρεπτικό πεδίο έρευνας, πειραματισμού και θεωρητικής αναζήτησης».
ΕΣΗΕΑ, Ακαδημίας 20, Αθήνα. Τηλ.: 210-3675560. Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα-Παρασκευή: 9.00-16.00.
