Η ιστορία του «Express Yourself» της Madonna

του Κωσταντίνου Παυλικιάνη

Το «Express Yourself» περιλαμβάνεται στον τέταρτο στούντιο δίσκο της Madonna, «Like A Prayer» που κυκλοφόρησε το 1989.

Πρόκειται για ένα χορευτικό pop/funk τραγούδι, το οποίο έγραψαν ο Stephen Bray και η Madonna. Ο Bray γνώρισε τη Madonna πριν γίνει σταρ, όταν εκείνη σπούδαζε χορό. Οι δυο τους πήγανε μαζί στη Νέα Υόρκη και έγιναν μέλη του συγκροτήματος The Breakfast Club. Η Madonna σύντομα έφυγε αλλά ο Bray συνέχισε ως drummer τους και το 1987 γνώρισαν επιτυχία με το «Right On Track». Εν τω μεταξύ, όταν η Madonna απέκτησε το δισκογραφικό της συμβόλαιο με τη Sire Records, συνέχισε να συνεργάζεται με τον Bray και μαζί έγραψαν μερικές από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της τη δεκαετία του 1980, όπως το «Into The Groove» και το «True Blue». Όταν ξεκίνησε να δουλεύει πάνω στον δίσκο «Like A Prayer», εξέτασε πολλές επιλογές και σκέφτηκε τη μουσική κατεύθυνση που θα έδινε. Είχε ορισμένα ζητήματα στο μυαλό της, όπως η προβληματική σχέση της με τον τότε σύζυγό της, Sean Penn, η οικογένειά της, η πεθαμένη μητέρα της, ακόμα και η πίστη της στον Θεό. Η Madonna είχε στιχουργικές ιδέες για τα τραγούδια της πάνω σε θέματα που μέχρι τότε ήταν προσωπική της υπόθεση και δεν είχε μοιραστεί ποτέ με το κοινό της τόσο ανοιχτά και εμφατικά. Συνειδητοποίησε δε ότι καθώς η ίδια και οι θαυμαστές της μεγάλωναν, είχε έρθει η ώρα να απομακρυνθεί από την εφηβική απήχηση στο ευρύτερο κοινό και να επωφεληθεί από τη μακροβιότητα των δίσκων της. Η Madonna ήθελε ο νέος της ήχος να ακολουθεί τη μόδα και τις μεταβαλλόμενες τάσεις της μουσικής.    

Καθώς η Madonna σκεφτόταν τις εναλλακτικές της, οι παραγωγοί Patrick Leonard και Stephen Bray είχαν αρχίσει να πειραματίζονται με διάφορα ορχηστρικά κομμάτια και μουσικές ιδέες για να τις παρουσιάσουνε στην τραγουδίστρια. Το «Express Yourself» ήταν το πρώτο τραγούδι στο οποίο συνεργάστηκαν η Madonna και ο Stephen Bray για τον δίσκο «Like A Prayer» και μουσικά είναι ένας φόρος τιμής στην αμερικανική funk και soul της δεκαετίας του 1970 των Sly And The Family Stone και των Staples Singers.

Madonna (στο βιβλίο «Madonna Talking: Madonna In Her Own Words», 1999): Στο παρελθόν, οι δίσκοι μου έτειναν να αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες επιρροές. Αυτό το άλμπουμ αφορά περισσότερο τις μουσικές εμπειρίες του παρελθόντος. Τα τραγούδια «Keep It Together» και «Express Yourself», για παράδειγμα, είναι κατά κάποιο τρόπο οι φόροι τιμής μου στους Sly And The Family Stone.

— — —

Στιχουργικά, το «Express Yourself» είναι ένα τραγούδι για την ενδυνάμωση των γυναικών, τις οποίες προτρέπει να μην επιλέγουν ποτέ τον «δεύτερο καλύτερο» και να «δοκιμάζουν» τη σχέση τους, παροτρύνοντας τους συντρόφους τους να εκφράζουν τα εσωτερικά τους συναισθήματα. 

Madonna: Το απόλυτο μυστικό πίσω από αυτό το τραγούδι είναι ότι αν δεν εκφράζεσαι, αν δεν λες αυτό που θέλεις, τότε δεν πρόκειται να το πάρεις. Και στην πραγματικότητα είσαι αλυσοδεμένος από την αδυναμία σου να πεις αυτό που νιώθεις ή να κυνηγήσεις αυτό που θέλεις. Το μήνυμα του τραγουδιού είναι ότι οι άνθρωποι πρέπει πάντα να λένε τι θέλουν. Ο λόγος που οι σχέσεις δεν λειτουργούν είναι επειδή φοβούνται. Αυτό ήταν το πρόβλημά μου σε όλες τις σχέσεις μου. Είμαι σίγουρη ότι οι άνθρωποι με βλέπουν ως ένα άτομο που εκφράζει την αλήθεια και, ως επί το πλείστον, αν θέλω κάτι, το ζητάω. Αλλά μερικές φορές νιώθεις ότι αν ζητήσεις πάρα πολλά ή ζητήσεις το λάθος πράγμα από κάποιον που νοιάζεσαι, τότε αυτό το άτομο δεν θα σε συμπαθήσει. Και έτσι λογοκρίνεις τον εαυτό σου. Έχω νιώσει ένοχη γι’ αυτό σε κάθε ουσιαστική σχέση που είχα ποτέ. Την στιγμή που θα μάθω πώς να μην λογοκρίνω τον εαυτό μου θα είναι η στιγμή που θα θεωρήσω τον εαυτό μου έναν ολοκληρωμένο ενήλικα.

— — —

Το 1986, η Jennifer Grey -η πρωταγωνίστρια του «Dirty Dancing»- άρχισε να βγαίνει με τον συνάδελφό της ηθοποιό Matthew Broderick, αφότου γνωρίστηκαν στα γυρίσματα της ταινίας «Η Πιο Κουφή Μέρα Του Φέρι Μπούλερ» (Ferri’s Bueller’s Day Off). Βγαίνανε μαζί για πάνω από τρία χρόνια, μέχρι που εκείνη άφησε τον Broderick για τον Johnny Depp. Εκείνη την εποχή, η Grey ήταν στενή φίλη με τη Madonna και, σύμφωνα με την ηθοποιό, η βασίλισσα της pop έγραψε το «Express Yourself» για την ερωτική της ζωή.

Jennifer Grey (στο People): Μου είπε ότι έγραψε το «Express Yourself» για τον χωρισμό μου με τον Matthew. Μου το έπαιξε στο αυτοκίνητό της. Ήμουν στην ξύλινη καλύβα μου με τον Johnny και μου είπε:

– Έλα στο αυτοκίνητό μου!

Και μπήκα στη Mercedes της, όπου είχε ένα πολύ καλό ηχοσύστημα, και μου είπε:

– Άκου αυτό το τραγούδι που μόλις έκανα. Είναι για σένα!

— — —

Αυτό δεν ήταν το πρώτο τραγούδι με αυτόν τον τίτλο. Το 1970, το «Express Yourself» των Charles Wright & The Watts 103^rd Street Rhythm Band έφτασε στο No 12 των Η.Π.Α. Οι N.W.A. διασκεύασαν το τραγούδι το 1988 για τον δίσκο «Straight Outta Compton».

Το «Express Yourself» της Madonna ηχογραφήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1988 στο στούντιο Johnny Yuma, στο Burbank (Καλιφόρνια, Η.Π.Α.), με παραγωγούς τον Stephen Bray και τη Madonna. Δεύτερη φωνή έκανε η Niki Haris.

Το τραγούδι διαθέτει τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Stephen Bray: χάλκινα πνευστά, θεατρικά έγχορδα, κρουστά, παλαμάκια, τύμπανα, μια καμαρωτή μπασογραμμή και μια αυξανόμενη πλαστικότητα. Συνδυάζει το groove της deep funk με τη λάμψη της χορευτικής pop κι όλα αυτά με ένα μήνυμα που χτυπά σαν μεγάφωνο: Μην συμβιβάζεστε. 

Οι φωνητικές υφές είναι πυκνές, ο τόνος σχεδόν διαπεραστικός και οι βαθιές ανδρικές φωνές ακολουθούν τη φωνή της Madonna  σαν ηχητική «σκιά». Με τα μελωδικά του κουπλέ και το δυναμικό, υμνικό ρεφρέν που υποστηρίζεται από τον ήχο ενός κόρνου, το «Express Yourself» έχει σχεδιαστεί για μέγιστη απήχηση στις χορευτικές πίστες, πράγμα που σημαίνει ότι ξεχωρίζει στο πλαίσιο του πιο ήσυχου και συγκρατημένου δίσκου «Like A Prayer». Η μουσική ξεκινά με τον ήχο κρουστών καθώς η Madonna απευθύνεται στις γυναίκες: «Come on girls, do you believe in love? ‘Cause I got something to say about it / and it goes something like this». Ξεκινούν τα παλαμάκια και τα τύμπανα καθώς η Madonna μπαίνει στο ρεφρέν του τραγουδιού, με μια πυκνή φωνητική υφή και με τις δεύτερες φωνές σε ψηλό τόνο. Το ρεφρέν υποστηρίζεται από σαξόφωνο και κρουστά. Η Madonna, επιβλητική, παιχνιδιάρικη και γεμάτη αυτοπεποίθηση, προτρέπει τις γυναίκες να μην φοβούνται το αποτέλεσμα οποιασδήποτε σχέσης και να μην υποτάσσονται ποτέ στους συντρόφους τους, προκειμένου να διατηρήσουν τις σχέσεις τους ζωντανές: ο μόνος τρόπος για να καταλάβετε αν η σχέση σας βασίζεται στην αληθινή αγάπη είναι να κάνετε τον σύντροφό σας να νιώσει ελεύθερος να εκφράσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του. Είναι καλύτερο να εγκαταλείψετε μια σχέση που δεν λειτουργεί, παρά να είστε δεμένοι με ένα άτομο που δεν σας αγαπά πραγματικά. Οι ανεκπλήρωτες ή μονόπλευρες ερωτικές σχέσεις δεν είναι αληθινή αγάπη. Η αληθινή αγάπη είναι μια σχέση που πρέπει να είναι αμφίδρομη.

Στη συνέχεια, η Madonna τραγουδά την πρώτη στροφή του τραγουδιού, όπου οι στίχοι είναι άμεσοι: «Don’t go for second best, baby / Put your love to the test». Δεν είναι θέμα ρομαντισμού, είναι θέμα αυτοεκτίμησης. Οι στίχοι λένε ότι όλα τα υλικά αγαθά στον κόσμο δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποτελέσουν μια μακροχρόνια πηγή ευτυχίας για κανέναν, επομένως οι γυναίκες δεν πρέπει να έλκονται από άντρες που μπορούν να τους δώσουν μόνο διαμάντια, χρυσό και γρήγορα αυτοκίνητα. Η Μαντόνα πιστεύει ότι το μόνο που χρειάζεται μια γυναίκα για να είναι ευτυχισμένη είναι το χέρι ενός δυνατού άνδρα, σε αντίθεση με τα κορίτσια που πιστεύουν ότι θα μπορούσαν να είναι ευτυχισμένες αν είχαν χρήματα και υλικά αγαθά. Πιστεύει ότι οι γυναίκες πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν βασίλισσες και ότι η αληθινή αγάπη είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να τις κάνει να νιώθουν σίγουρες και δυνατές. Αυτό συμβαδίζει με το μήνυμα της γυναικείας ενδυνάμωσης «We Can Do It!» της Rosie The Riveter, τη δεκαετία του 1940. Μια ανδρική φωνή επαναλαμβάνει τον τελευταίο στίχο «Make you feel like a queen on a throne, make him love you ‘til you can’t come down – you’ll never come down». 

Μετά το δεύτερο κουπλέ ακούγεται ένα synthesizer καθώς η Madonna συνεχίζει να τραγουδά «Express yourself» με τα φωνητικά στο παρασκήνιο να τραγουδούν «hey, hey, hey, hey».

Μετά από ένα μικρό ιντερλούδιο με σαξόφωνο, ακολουθεί μια διακοπή με τη Madonna να τραγουδά με πιο γεμάτη φωνή και να συνεχίζουν τα κόρνα και τα κρουστά. Η Madonna αλλάζει τους στίχους στο τέλος σε «express himself» και, μετά από μια ακόμη επανάληψη της γέφυρας και του ενδιάμεσου κουπλέ, έρχεται το ρεφρέν όπου η Madonna επαναφέρει τους αρχικούς στίχους. Το τραγούδι τελειώνει με τις λέξεις «respect yourself», μιμούμενο το «Respect Yourself» των Staple Singers, ένα τραγούδι το οποίο προοριζόταν να είναι ένα ενδυναμωτικό κομμάτι για την αφροαμερικανική κοινότητα κατά τη διάρκεια του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα τη δεκαετία του 1960. Η Madonna επαναδιατυπώνει τα θέματα του σεβασμού και της ισότητας  και τα εφαρμόζει στο γυναικείο κίνημα, ειδικά στο πλαίσιο των σχέσεων. Έτσι δημιούργησε ένα ενδυναμωτικό φεμινιστικό τραγούδι, αποτελώντας ένα σημείο καμπής στον φεμινισμό της δεκαετίας του 1980.

Το «Express Yourself» έχει απλή δομή αλλά παίζει με την ασάφεια, ελέγχοντας διακριτικά την αρμονία και αποφεύγοντας το διατονικό κλείσιμο. Το τραγούδι φαίνεται να είναι γραμμένο σε Σολ ματζόρε, αλλά στην πραγματικότητα είναι σε Ντο ματζόρε. Ωστόσο, η πρώτη νότα της μελωδίας, στο «don’t» σε Σι ύφεση ματζόρε (B♭ major), υποδηλώνει τον δωρικό τρόπο. Αυτό είναι επίσης εμφανές στη φωνητική απόχρωση της Madonna στις λέξεις «Express yourself», που αρχικά επικεντρώνεται στο Σολ, πριν κατέβει ένα ημιτόνιο σε Μι μινόρε. Σύμφωνα με τις παρτιτούρες που εκδόθηκαν από την Alfred Publishing Co. Inc., το «Express Yourself» τοποθετείται στον κοινό χρόνο των 4/4 και με tempo στα 120 bpm. Το φωνητικό εύρος της Madonna εκτείνεται από το G3 έως το C5, με εξέλιξη συγχορδιών Σολ-Φα/Σολ-Ντο-Σολ.  

Το «Express Yourself» κυκλοφόρησε σε single και σε maxi single στις 9 Μαΐου 1989 και ήταν το δεύτερο single που βγήκε από τον δίσκο «Like A Prayer» (προηγήθηκε το «Like A Prayer»). Για το ραδιόφωνο και τα χορευτικά club, το τραγούδι αναδιαμορφώθηκε πλήρως σε ένα ηλεκτρονικό pop κομμάτι που τα σπάει μέσω ενός, θρυλικού πλέον, remix του Shep Pettibone. Κυκλοφόρησε δε σε διάφορες εκδοχές: 7’’ Remix, Local Mix, Non-Stop Express Mix, Remix/Edit και Stop & Go Dubs.

Αργότερα η Madonna είπε ότι το τραγούδι αφορούσε το να μάθεις να ζητάς αυτό που θέλεις, ακόμα κι αν σου φαίνεται επικίνδυνο. Αυτό το μήνυμα βρήκε απήχηση τόσο στους θαυμαστές όσο και στους κριτικούς, οι οποίοι χαιρέτησαν το μήνυμα για την ισότητα των φύλων και επαίνεσαν το τραγούδι ως έναν θαρραλέο ύμνο στην ελευθερία και στην ενθάρρυνση των γυναικών και όλων των καταπιεσμένων μειονοτήτων. Έναν ύμνο που εξακολουθεί να αντέχει. Και ναι μεν το κομμάτι είναι ένας φόρος τιμής στους Sly and the Family Stone, αλλά είναι και ένα γνήσιο τραγούδι της Madonna -δυναμικό, κομψό και φεμινιστικό χωρίς διάθεση απολογίας.

Οι New York Times παρατήρησαν ότι η Madonna απέρριψε τη φιλοσοφία του «Material Girl» (1985) στο «Express Yourself», το οποίο περιέγραψε ως «την άποψη μιας 30χρονης για τη ζωή, απαλλαγμένης από την αντίδραση και τον επίμονο πόνο της απάρνησης της Καθολικής θρησκείας». Σε άλλο άρθρο, η ίδια εφημερίδα το χαρακτήρισε ως ένα από τα πιο εκρηκτικά τραγούδια της.

Η εφημερίδα Austin American-Statesman σχολίασε ότι με το «Express Yourself» η Madonna διέγραψε την persona του «Material Girl», δείχνοντας για άλλη μια φορά ότι καμία εικόνα της δεν είναι συγκεκριμένη. 

Η Jerusalem Post εντυπωσιάστηκε με τα φωνητικά της Madonna στο τραγούδι, επαινώντας τις soul επιρροές. 

Η Chicago Sun-Times χαρακτήρισε το τραγούδι ως ένα από τα highlights του άλμπουμ, διαισθανόμενη ότι θα γινόταν ύμνος.

Το Rolling Stone χαρακτήρισε το «Express Yourself» απροκάλυπτα ρυθμικό κομμάτι και θεώρησε ότι φαινόταν έξυπνο και προκλητικό, μέχρι και η soul κατάθεση της Madonna στην εισαγωγή: «Come on girls, do you believe in love?». 

Το περιοδικό Slant, κάνοντας κριτική στον δίσκο «Like A Prayer», ανέφερε ότι ένα άλλο τραγούδι εμπνευσμένο από τους Sly Stone, το εκφραστικό «Express Yourself» ανέτρεψε την εικόνα της Madonna ως «Material Girl» αποκηρύσσοντας τα υλικά πράγματα για λίγο σεβασμό.

Το Smash Hits το ονόμασε «Single του Δεκαπενθήμερου» σχολιάζοντας: «C’mon girls! Do you believe in love? ‘Cos I’ve got something to say about it…» φωνάζει η Madonna πριν ξεκινήσει την πιο τολμηρή και αυθάδη ηχογράφηση που έχει κάνει από τότε που κυκλοφόρησε το «Papa Don’t Preach». Δεν περιμένει ούτε δευτερόλεπτο καθώς φωνάζει τη συμβουλή ότι κάθε κορίτσι πρέπει να χωρίσει αμέσως τον φίλο της αν είναι ένας αδιάφορος βλάκας ή ένας βρώμικος διπρόσωπος αχαΐρευτος. Σίγουρα είναι ένας συμπονετικός ύμνος για όποια περνάει μια δύσκολο περίοδο στο ρομαντικό μέτωπο. Με τα δυνατά, μελωδικά κόρνα και τον ζωηρό χορευτικό ρυθμό του, αυτός είναι ο τύπος του δίσκου που σας υπενθυμίζει πόσο λαμπρή μπορεί να είναι μερικές φορές η pop μουσική.

Το AllMusic έγραψε ότι το «Express Yourself» είναι βαθύ funk. 

Εμπορικά, το «Express Yourself» σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Έφτασε στο No 2 των Η.Π.Α., μένοντας στην αρχή πίσω από το «If You Don’t Know Me By Now» των Simply Red και στη συνέχεια από το «Toy Soldiers» της Martika. Επίσης έφτασε στο No 5 του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ έγινε No 1 στην Ελβετία, Ιαπωνία, Ιταλία και Καναδά, No 2 στη Νέα Ζηλανδία και στη Φινλανδία, No 3 στο Βέλγιο, Γερμανία, Ιρλανδία και Σουηδία, No 4 στη Νορβηγία, No 5 στην Αυστραλία, Αυστρία και Ολλανδία, No 6 στη Βενεζουέλα, No 7 στη Γαλλία και στο Εκουαδόρ, No 15 στη Δανία και No 49 στην Ισπανία.

Το τραγούδι υποβοηθήθηκε από ένα υπέροχα περίτεχνο και εκκεντρικό μουσικό βίντεο, σε σκηνοθεσία του 26χρονου τότε David Fincher, ο οποίος ένα χρόνο νωρίτερα είχε σκηνοθετήσει το «Englishman In New York» του Sting. Το video clip του «Express Yourself» γυρίστηκε τον Απρίλιο του 1989 στα στούντιο Culver, στο Culver City (Καλιφόρνια), με εκατοντάδες κομπάρσους και τεράστια σκηνικά που δημιουργήθηκαν ειδικά για το γύρισμα. Η παραγωγή έγινε από τον Gregg Fienberg για την Propaganda Films, με τον Scott Chestnut στο μοντάζ, τον Mark Plummer στη φωτογραφία και τον Vance Lorenzini στην σκηνογραφία. Τα κοστούμια σχεδίασε η Marlene Stewart ενώ τη χορογραφία έκανε ο Vincent Paterson. 

Το βίντεο είχε συνολικό προϋπολογισμό 5.000.000 δολάρια, γεγονός που το κατέστησε το πιο ακριβό μουσικό βίντεο που δημιουργήθηκε μέχρι τότε και παραμένει σήμερα ένα από τα πιο ακριβά όλων των εποχών. Όταν ο Fincher εξήγησε την ιδέα του στη Madonna, της κίνησε την περιέργεια και εκείνη αποφάσισε να υποδυθεί μία αρρενωπή persona. Εκείνη την εποχή έβγαινε με τον ηθοποιό Warren Beatty και του ζήτησε να παίξει τον ρόλο ενός σκλάβου που εργαζόταν σε εργοστάσιο. Ο Beatty αρνήθηκε ευγενικά.

Warren Beatty: Η Madonna ήθελε το βίντεο ως επίδειξη της σεξουαλικής της δύναμης. Εγώ ποτέ δεν ήθελα να αποτελέσω μέρος του.

— — —

Στη συνέχεια, η Madonna σκέφτηκε την κλασική βουβή ταινία του Fritz Lang «Metropolis» (1927) και τις σκηνές που έδειχναν εργάτες εργοστασίων με τεράστιες μηχανές και μία πόλη με ουρανοξύστες. Στον Fincher άρεσε η ιδέα και έγινε το κύριο φόντο του βίντεο δημιουργώντας ένα έργο δυστοπικής αρχιτεκτονικής: αλυσοδεμένοι εργάτες, μεταλλικές επιφάνειες, μυώδης βιομηχανοποίηση και η Madonna ως μορφή απόλυτης εξουσίας. Η κινηματογράφηση είναι χαρακτηριστική του Fincher: συμμετρική σύνθεση, φως ελεγχόμενο στο χιλιοστό και αισθητική που συνθλίβει τους χαρακτήρες μέσα στο κάδρο. Είναι το ίδιο ψυχρό και εξαιρετικό βλέμμα που συναντάμε αργότερα στο «Seven» (1995) και στο «Fight Club» (1999), μόνο που εδώ εφαρμόζεται σε μια φανταστική πίστα χορού.

Madonna (στο βιβλίο «Madonna Talking: Madonna In Her Own Words», 1999): Σε αυτό είχα τη μεγαλύτερη συμβολή. Επέβλεπα τα πάντα -την κατασκευή των σκηνικών, τα κοστούμια όλων, είχα συναντήσεις για το μακιγιάζ, για τα μαλλιά, και με τον διευθυντή φωτογραφίας, όλους, το casting, να βρεθεί η κατάλληλη γάτα, απλά κάθε πτυχή. Κάτι σαν να γυρίζουμε μια μικρή ταινία. Ουσιαστικά καθίσαμε κάτω και μοιραστήκαμε απλά κάθε ιδέα που μπορεί να είχαμε συλλάβει και όλα τα πράγματα που θέλαμε, όλες τις εικόνες που θέλαμε -και είχα μερικές ιδέες για το πώς να τις σκηνοθετήσουμε, για παράδειγμα τη γάτα και την ιδέα της ταινίας «Metropolis». Ήθελα οπωσδήποτε να έχω αυτή την επιρροή, το να βλέπω όλους αυτούς τους άντρες -τους εργάτες, να εργάζονται επιμελώς και μεθοδικά.

— — — 

Το βίντεο ξεκινά με την εικόνα μιας πόλης γεμάτης ουρανοξύστες, μπερδεμένες σιδηροδρομικές γραμμές και αεροσκάφη, σε μια σκοτεινή, θυελλώδη νύχτα. Ατμός βγαίνει από τις χοάνες ενός εργοστασίου ενώ εμφανίζονται μεγάλες μηχανές. Η Madonna υποδύεται μια λαμπερή μεγιστάνα, μία αλυσοδεμένη μαζοχίστρια και ένα αφεντικό με αμφιλεγόμενο φύλο, με μυώδεις άνδρες να δουλεύουν ως εργάτες της, και όλα αυτά σε ένα σουρεαλιστικό, ατμοκίνητο αστικό τοπίο. Στην αρχή εμφανίζεται φορώντας μαύρα εσώρουχα πάνω στην πλάτη ενός αγάλματος φοίνικα, που συμβολίζει την αναγέννηση, και λέει τη φράση: «Come on girls, do you believe in love?». Ακολουθεί το ρεφρέν, που δείχνει τους εσωτερικούς χώρους του εργοστασίου όπου οι εργάτες δουλεύουν σκλαβωμένοι στις μηχανές με τη βροχή να πέφτει ασταμάτητα πάνω τους. Μέσα στο γεμάτο καπνό περιβάλλον, απεικονίζονται τα σμιλεμένα κορμιά των εργατών, καθώς βγάζουν τα πουκάμισά τους, με το νερό να πιτσιλίζει παντού. Στη συνέχεια η Madonna εμφανίζεται με ένα ανοιχτό πράσινο φόρεμα, κρατώντας μία μαύρη γάτα στην αγκαλιά της, να κοιτάζει απέναντι από το καθιστικό του γραφείου της. Καθώς τραγουδάει το πρώτο κουπλέ, οι εργάτες εκτελούν χορογραφημένες κινήσεις μέσα στο εργοστάσιο. Η Madonna ξαπλώνει σε έναν καναπέ και η γάτα φεύγει από την αγκαλιά της, καθώς το τραγούδι της Madonna φτάνει στον συνιδιοκτήτη του εργοστασίου μέσω μίας σειράς ηχείων. Αυτός νιώθει νευρικός ακούγοντας τη φωνή της και κοιτάζει κάτω για να δει έναν από τους εργάτες -τον οποίο υποδύεται το μοντέλο Cameron Alborzian- που κοιτάζει ψηλά και ψάχνει την πηγή της φωνής. Με την έναρξη του δεύτερου κουπλέ, η Madonna μπαίνει στην κρεβατοκάμαρά της φορώντας ένα πολύ θηλυκό εσώρουχο και κινείται πίσω από διαφορετικές λευκές οθόνες, χορεύοντας με επιβλητικό τρόπο, με τη σιλουέτα της να αντανακλά από την άλλη πλευρά των οθονών. Εν τω μεταξύ, ο εργάτης, που ξεχωρίζει μέσα από ένα πλήθος μυωδών εργατών, συνεχίζει να σκέφτεται τη φωνή της Madonna και ονειρεύεται τα μάτια της ανάμεσα σε φακούς. Στη συνέχεια, βλέπει τη Madonna να στέκεται στην κορυφή μιας μακριάς σκάλας μέσα στο εργοστάσιο, φορώντας ένα ριγέ κοστούμι και επιδεικνύοντας ένα μονόκλ. Η Madonna χορεύει πάνω σε μία πλατφόρμα, κρατώντας μερικές φορές το καβάλο της, και ανοίγει για λίγο το σακάκι της για να αποκαλύψει το σουτιέν της, καθώς δύο άντρες τραβούν μοχλούς δίπλα στα σκαλιά. Εν τω μεταξύ, ο συνιδιοκτήτης του εργοστασίου ακούει μουσικούς να παίζουν ζωντανά στο δωμάτιό του ενώ η Madonna απεικονίζεται ξαπλωμένη γυμνή στο κρεβάτι της, με τη μία άκρη μιας αλυσίδας δεμένη στο λαιμό της και την άλλη άκρη να κατεβαίνει βαθιά μέσα στο εργοστάσιο. Καθώς ο συνιδιοκτήτης κοιτάζει τους μουσικούς στο δωμάτιο, ο εργάτης φαίνεται να χαϊδεύει τη γάτα της Madonna, ενώ κοιτάζει με προσμονή προς το δωμάτιό της. Ίσως ο συνιδιοκτήτης με το κοστούμι να είναι ο σύζυγος της Madonna και εκείνη προσπαθεί να του ξεφύγει. Καθώς ξεκινά το τελευταίο κουπλέ του τραγουδιού, μία μουσκεμένη Madonna, φορώντας τα ίδια μαύρα εσώρουχα, απεικονίζεται να μπουσουλάει στο πάτωμα ανάμεσα στα έπιπλά της, σαν γάτα που παραφυλάει. Ακολουθεί μία σύντομη σκηνή μέσα από μία διάφανη σφαίρα που την κρατάνε τρία ανδρικά αγάλματα και στη συνέχεια η Madonna κάθεται σε έναν καναπέ και καπνίζει. Ο εργάτης τελικά σηκώνεται από το μεταλλικό κρεβάτι του και ξεκινάει για το δωμάτιο της Madonna κουβαλώντας τη γάτα της. Η Madonna περπατώντας στα τέσσερα φτάνει σε ένα μπολ με γάλα και το γλείφει σαν γάτα. Στη συνέχεια περιχύνει το γάλα στον ώμο της, με το γάλα να φτάνει στο πρόσωπο του εργάτη, καθώς αυτός ανεβαίνει το κτήριο με ασανσέρ, κρατώντας τη γάτα της σε μια προσπάθεια να την επιστρέψει. Ένας αγώνας πυγμαχίας/πάλης ξεκινάει ανάμεσα στους άλλους εργάτες του εργοστασίου, καθώς μια φαινομενικά ευάλωτη Madonna εμφανίζεται να κάθεται γυμνή στο κρεβάτι της. Ο εργάτης φτάνει στο δωμάτιό της, επιστρέφει τη γάτα της, παίρνει τη Madonna στην αγκαλιά του και κάνει έρωτα μαζί της καθώς η πόρτα κλείνει πίσω τους. Ο συνιδιοκτήτης του εργοστασίου, χρησιμοποιώντας το ίδιο μονόκλ, βλέπει την άδεια θέση όπου βρισκόταν ο εργάτης και μετά βλέπει τη Madonna και τον εκλεκτό εραστή της να κάνουν σεξ. Δείχνει να έχει χάσει τον έλεγχο του εργοστασίου και της Madonna, αλλά δεν τον νοιάζει. Το βίντεο τελειώνει με ένα τελευταίο πλάνο της πόλης, με τα μάτια της Madonna πάνω από τον ουρανό και πάνω από την πόλη, κάτι που μπορεί να δείχνει ότι είχε τον έλεγχο εξαρχής. Ως επίλογος χρησιμοποιήθηκε η επιγραφή: «Without the Heart, there can be no understanding between the hand and the mind», μία εμβληματική ατάκα από την ταινία «Metropolis» που υποδηλώνει ότι για να λειτουργήσει αρμονικά μια κοινωνία, οι πράξεις (τα χέρια) και η λογική/διανόηση (ο νους) πρέπει να καθοδηγούνται από την ενσυναίσθηση, την αγάπη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια (η καρδιά). 

Ο Fincher γύρισε μέρος του βίντεο σε έναν ατμοηλεκτρικό σταθμό στο San Pedro, στην Καλιφόρνια, ο ίδιος που χρησιμοποιήθηκε και στην ταινία «Πολύ Σκληρός Για Να Πεθάνει 2» (Die Hard 2, 1990). Εκτός από το μοντέλο Cameron Alborzian (που το 1996 έπαιξε και στο video clip του τραγουδιού «Ένοχο Φιλί» της Χριστίνας Δελλή), στο βίντεο εμφανίζονται οι ηθοποιοί Todd Gordon και Gustav Vintas. O Vintas, γνωστός για τον ρόλο του στην ταινία «Φονικό Όπλο» (Lethal Weapon, 1987), υποδύθηκε τον ιδιοκτήτη του εργοστασίου. 

Το μουσικό βίντεο έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στις 17 Μαΐου 1989 στο MTV, όπου είχε την αποκλειστικότητα για τρεις εβδομάδες, μεταδιδόμενο κάθε ώρα. Μόλις λίγους μήνες μετά, ο Fincher σκηνοθέτησε το «Oh, Father» και το «Vogue» της Madonna.

Οι κριτικοί επισήμαναν την απεικόνιση της γυναικείας σεξουαλικότητας στο βίντεο και ότι η αρρενωπή εικόνα της Madonna, και το επιτηδευμένο «masculine energy» που είχαν τα κουστούμια, της αμφισβητούσε τους παραδοσιακούς κοινωνικούς ρόλους των φύλων. 

Η Philadelphia Daily News έγραψε: κρίνοντας μόνο από τα λόγια ο ακροατής θα πίστευε ότι το «Express Yourself» είναι ένα σπάνιο παράδειγμα καλού γούστου και καλών συμβουλών από τον δίσκο «Like A Prayer». Οι στίχοι λένε να μην δίνεις το σώμα σου φτηνά, κορίτσι, και «μην συμβιβάζεσαι με τον δεύτερο καλύτερο». Βρες τον κύριο Σωστό και κάνε τον να ξεκινήσει πρώτα από το μυαλό σου, κάνε τον να εκφράσει λεκτικά την αγάπη και την αφοσίωσή του πριν του δώσεις τα σεξουαλικά του εύσημα. Χα! Ξεγελαστήκαμε που πιστέψαμε την κλοσάρ Madonna. Όπως γίνεται αντιληπτό στο βίντεο κλιπ που μόλις έκανε πρεμιέρα στο MTV, το «Express Yourself» είναι μια ασταμάτητη επίδειξη ομορφιάς και λάγνων χειρονομιών από τη θεϊκή δεσποινίς M και πολλούς φίλους της. Η ιδέα ότι η αποχή μπορεί να «αποβληθεί με ιδρώτα από το σώμα» οπτικοποιείται εδώ κυριολεκτικά, ως ένα είδος σωματικού βασανισμού, και αξιοποιείται για να δημιουργήσει ένα λαχανιασμένο, αισθησιακά προκλητικό αποτέλεσμα με αναφορές στο S&M. Σαν μια φαντασίωση από τους Chippendales που έχει ξεφύγει από κάθε όριο, μας περιποιούνται 50 ημίγυμνοι, φουσκωμένοι, μυώδεις άνδρες που δουλεύουν σκληρά, ιδρώνοντας και αποβάλλοντας λίγη από τη φρίκη μιας δουλειάς σε εργοστάσιο. Η Madonna, εν τω μεταξύ, είναι πάνω απ’ όλους χοροπηδώντας με μαύρα εσώρουχα, χαϊδεύοντας το γατί της και κηρύσσοντας την απελευθέρωση. Ή είναι αλυσοδεμένη σε ένα κρεβάτι με κολάρο λαιμού ή σέρνεται στα τέσσερα σαν γάτα η ίδια.  Ή χορεύει πάνω σε μια εξέδρα, μοιάζοντας με φασίστα δικτάτορα (αχ, σκανταλιάρα), φορώντας μονόκλ και μαύρο κοστούμι. Αλλά μην ανησυχείτε, θαυμαστές. Πολύ γρήγορα αποκαλύπτει τον πραγματικό της εαυτό, επιδεικνύοντας τα εσώρουχά της και πιάνοντας τον καβάλο της. Επανειλημμένα. Αυτό, μάλιστα, είναι αυτοέκφραση. Όταν η Madonna και ο κόμματος (τον οποίο υποδύεται το μοντέλο Cameron με τα jean Guess) τελικά τα βρίσκουν, χρειάζονται πέντε δευτερόλεπτα μέχρι να βάλει τα βρώμικα γάντια του πάνω στα μεταξωτά εσώρουχά της, προτού αρχίσει να τα βγάζει. Χωρίς να είναι τόσο επιδεικτικός. Μην ανοιγοκλείσεις τα μάτια σου και θα αποτυπώσεις μια σπάνια και ξεχωριστή όψη του γυμνού δεξιού μαστικού αδένα της M. Τι είναι, λοιπόν, κοινωνικά αντισταθμιστικό σ’ αυτή τη φανταχτερή εικόνα; Οι λάτρεις του κινηματογράφου θα σας πουν ότι η Madonna και ο σκηνοθέτης David Fincher έχουν επιλέξει μια μελετημένη κινηματογραφική ματιά σε αυτό το πεντάλεπτο έπος. Είναι η «εκτίμησή της» για τις εξπρεσιονιστικές ταινίες της εποχής της Μεγάλης Ύφεσης. Όπως το φουτουριστικό «Metropolis» του Fritz Lang. Ή οι «Μοντέρνοι Καιροί» (Modern Times) του Chaplin. Ή, εδώ που τα λέμε, η αναδιαμόρφωση του είδους από τον Terry Gilliam στο «Brazil». Τα κόλπα του επαγγέλματος που χρησιμοποιήθηκαν στο μουσικό βίντεο περιλαμβάνουν δυσοίωνο φωτισμό και ενοχλητικές γωνίες λήψης από το πάτωμα, σουρεαλιστικοί (και φαλλικοί) πυλώνες κτηρίων, καθώς και ελικοειδή υπερμεγέθη εργοστασιακό εξοπλισμό, τα οποία αντιπαραβάλλονται με τους δροσερούς, έντονα φωτισμένους χώρους, όπου η Madonna, ως αντικείμενο πόθου, περιφέρεται δείχνοντας ταπεινά χλωμή, ξανθιά (πάλι) και αδύνατη. Σε αυτή τη χώρα καθοδηγεί τη μάζα ένας ψυχρός, υπεροπτικός, παντοδύναμος Υπεράνθρωπος που ελέγχει τους υποτακτικούς του με το πάτημα ενός κουμπιού του τηλεχειριστηρίου του. Η δραματική ανατροπή είναι ότι ο Fuhrer δεν μπορεί να εμποδίσει έναν καλό άνθρωπο στο να απαντήσει στο επαναστατικό κάλεσμα της σειρήνας. Η ηρωίδα της Madonna ξεσπάει ενώ οι άλλοι άντρακλες στο οχηρό πλακώνονται στο ξύλο μεταξύ τους βλακωδώς. Τώρα αυτό είναι που εσείς αποκαλείτε υψηλή τέχνη. Όπως μόνο η Madonna μπορεί να διαχειριστεί. Ξανά και ξανά. Η διαμάχη συνεχίζεται, κανείς δεν μιλά. Το MTV έχει αποκλειστικότητα τριών εβδομάδων για το video clip. Μετά θα το βλέπετε παντού, εκτός από διαφήμιση της Pepsi.

Οι New York Times έγραψαν ότι όταν η Madonna ρωτήθηκε για το βίντεο, έκανε μια διάκριση που κάθε ειλικρινής φεμινίστρια θα σεβόταν όσο κι αν φαίνεται πολιτικά μη ορθό. Είπε: «Έχω αλυσοδέσει τον εαυτό μου. Δεν υπήρξε άνδρας που να μου έβαλε αυτή την αλυσίδα. Ήμουν αλυσοδεμένη στις επιθυμίες μου. Κάνω τα πάντα με τη θέλησή μου. Εγώ είμαι υπεύθυνη». Η αλυσοδεμένη Madonna, όμως, απέχει πολύ από εκείνες τις άτυχες γυναίκες που δεν ξέρουν ότι έχουν επιλογές. Η Madonna παραπονέθηκε, επίσης, για τις φεμινιστικές επικρίσεις για το «άρπαγμα του καβάλου της» λέγοντας ότι «αν οι άνδρες τραγουδιστές όπως ο Michael Jackson μπορούν να τη γλιτώσουν, γιατί όχι και οι γυναίκες;». 

Ο συνδυασμός της δυναμικής εικόνας, της σεξουαλικότητας και της υψηλής μόδας στο βίντεο ήταν πρωτοποριακός. Στα MTV Video Music Awards του 1989, το «Express Yourself» ήταν υποψήφιο στις κατηγορίες Καλύτερου Γυναικείου Βίντεο, Καλύτερου Μοντάζ, Καλύτερης Φωτογραφίας, Καλύτερης Σκηνοθεσίας και Καλύτερης Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης, κερδίζοντας τις τρεις τελευταίες κατηγορίες. Την ίδια χρονιά, το Billboard τίμησε επίσης το βίντεο ως το καλύτερο μουσικό βίντεο της χρονιάς. Έτσι το «Express Yourself» βοήθησε τον Fincher να καθιερωθεί ως οραματιστής σκηνοθέτης. Το δε αρρενωπό στυλ της Madonna και η προσωπικότητά της, που θέλει να ελέγχει τα πάντα, ανέτρεψαν τους ρόλους των φύλων και πυροδότησαν ατελείωτες ακαδημαϊκές αναλύσεις όπως θα δούμε παρακάτω.

Σε μία συνέντευξή της στην τηλεοπτική εκπομπή του BBC «Omnibus» (1990), η Madonna ανέφερε αστειευόμενη ότι το κύριο θέμα του βίντεο και η μεταφορά της γάτας αντιπροσώπευαν αυτό που λένε «Pussy rules the world». Πρόσθεσε ότι η ιδέα να γλείφει το γάλα και μετά να το χύνει πάνω της, ήταν του σκηνοθέτη. 

Madonna: Είναι υπέροχο, αλλά πιστέψτε με, διαφώνησα σ’ αυτό. Δεν ήθελα να το κάνω. Το βρήκα υπερβολικό, ανόητο και κάπως κλισέ, σαν ένα κόλπο φοιτητή καλών τεχνών ή φοιτητή κινηματογράφου. Χαίρομαι που ενέδωσα.

— — — 

Το «Express Yourself» συμπεριλήφθηκε στις συλλογές της Madonna «The Immaculate Collection» (1990), «Celebration» (2009) και «Finally Enough Love: 50 Number Ones» (2022), ενώ το βίντεο  συμπεριλήφθηκε στις συλλογές «The Immaculate Collection» (1990) και «Celebration: The Video Collection» (2009).

Το τραγούδι δεν γνώρισε απλώς μια επιτυχία, ήταν ένα σημείο καμπής. Η Madonna είπε κάποτε: «Αν δεν εκφράζεσαι, είσαι αλυσοδεμένος». Αυτό το τραγούδι έσπασε τις αλυσίδες και έχτισε μια κληρονομιά. Το δε βίντεο του «Express Yourself» εμφανίζεται συχνά στις λίστες με τα κορυφαία video clip. Το περιοδικό Slant το κατέταξε στο No 8 στη λίστα του με τα 100 καλύτερα μουσικά βίντεο σχολιάζοντας ότι το «Express Yourself» αποτελεί την επιτομή του «queer chic», ένα πομπώδες αριστούργημα που προαναγγέλλει την εκπληκτική ικανότητα της Madonna να χρησιμοποιεί την εικόνα της, διαμορφωμένη από την καταναλωτική κουλτούρα, για να εκφράζει και να προβάλλει τις φεμινιστικές πολιτικές της θέσεις. Κάτι που είναι εμπνευσμένο από το «Metropolis» του Fritz Lang δεν είναι χωρίς θεωρητικές προεκτάσεις. Εδώ, η Madonna υποδύεται την ιέρεια μιας φουτουριστικής κοινότητας μισθωτών σκλάβων που γιορτάζει τη δύναμη του καταπιεσμένου μηχανισμού της μέσω της αγάπης για τον εαυτό της. Οι άπειρες μεταφορές του κλιπ είναι περίπλοκες και παραληρηματικές χωρίς ποτέ να είναι σχολαστικές. Ενώ η Madonna αναζητά έναν τρόπο να διεισδύσει έμμεσα στο βασίλειο των σκλάβων κάτω από τον μυστικό πύργο της, η σεξουαλική απογοήτευση γεννά σωματική επιθετικότητα. Ο σκηνοθέτης David Fincher ανακαλεί την αίγλη και τον εξωτισμό του ανταγωνισμού μεταξύ ανδρών μέσω της συνεχούς επίδειξης και των κοκορομαχιών εντός της κοινότητας των σκλάβων. Μέσα στους μεταμοντέρνους χώρους διαβίωσής της, η ύψους 1,60 μ. Madonna υψώνεται πάνω από το πλήθος, γλιστράει κάτω από το τραπέζι της τραπεζαρίας της και επιβεβαιώνει τη γυναικεία της πανουργία. Το «Express Yourself» είναι τόσο τολμηρό από εννοιολογική άποψη όσο και το «Metropolis», επειδή τιμά τόσο τη δύναμη του γυναικείου φύλου όσο και την ικανότητά του να παραλύει τη μηχανή που το απανθρωποποιεί.

Το Much Music κατέταξε το βίντεο του «Express Yourself» στο No 3 των 100 βίντεο του αιώνα. Το Rolling Stone το κατέταξε στο No 10 των 100 καλύτερων μουσικών βίντεο και στο No 1 των 20 καλύτερων της Madonna σχολιάζοντας: η πρώτη από τις συνεργασίες της Madonna με τον David Fincher είναι επίσης η καλύτερή της -και μία από τις πιο ακριβές (με 5 εκατομμύρια δολάρια, ήταν το πιο ακριβό βίντεο που είχε γίνει ποτέ εκείνη την εποχή). Επηρεασμένο έντονα από το «Metropolis» του Fritz Lang, με το αστικό τοπίο επιστημονικής φαντασίας και τις σουρεαλιστικές σκηνές εργοστασίων που παρουσιάζουν άνδρες να προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα με γιγάντιες μηχανές, το «Express Yourself» είναι ένας τέλειος συνδυασμός των εξπρεσιονιστικών παρορμήσεων του Fincher με τη μεταβαλλόμενη γοητεία της Madonna. Εδώ, τη βλέπουμε να αντιπαρατίθεται με διάφορες εκδοχές του εαυτού της, καθεμία από τις οποίες αντιπροσωπεύει ένα διαφορετικό είδος πρόκλησης: Μια φιγούρα με μονόκλ που φοράει παντελόνι σαν τη Marlene Dietrich, μια κοκέτα με κορσέ και μια υποτακτική σύζυγος αλυσοδεμένη γυμνή σε ένα κρεβάτι. Εν τω μεταξύ, η κάμερα του Fincher ορμάει, κινείται και παρακολουθεί τα εντυπωσιακά σκηνικά, μέσα από πεδία με σβηστά φώτα, εκφραστικές σκιές και πυκνά στρώματα ατμού (το ντεμπούτο του σκηνοθέτη σε μεγάλου μήκους ταινία, το «Alien 3», θα επαναπροσδιόριζε μέρος αυτής της αισθητικής). Τόσο το «Metropolis» όσο και το «Express Yourself» τελειώνουν με το ίδιο επίγραμμα: «Without the heart, there can be no understanding between the hand and the mind». Αλλά αυτό που για τον Lang ήταν μια έκκληση για συμφιλίωση μεταξύ εργατών και αφεντικών, για τη Madonna γίνεται ένα δημιουργικό πιστεύω. 

Το βίντεο συμπεριλήφθηκε επίσης στη λίστα του MTV με τα 100 καλύτερα βίντεο που έχουν γίνει ποτέ, η εφημερίδα The Sydney Morning Herald το κατέταξε στο No 18 των πιο επιδραστικών βίντεο όλων των εποχών, ενώ το περιοδικό Time το συμπεριέλαβε στα 30 καλύτερα μουσικά βίντεο όλων των εποχών.

Το «Express Yourself» ήταν η μεγαλύτερη από τις πολλές επιτυχίες του δίσκου «Like A Prayer» της Madonna, χάρη εν μέρει στο ευρηματικό βίντεο με την αντιγραφή από το «Metropolis», αλλά κυρίως λόγω του γεγονότος ότι σε αυτόν τον εκτεταμένο και ποικίλο δίσκο είναι το μόνο τραγούδι που ακούγεται πολύ σαν τα παλιά της κομμάτια. Με συνδημιουργό και παραγωγό τον πρώην φίλο της, Stephen Bray (ένα από τα δύο μόνο τραγούδια στα οποία εμφανίζεται ο Bray, με τον νεότερο συνεργάτη της, Patrick Leonard, να χειρίζεται το μεγαλύτερο μέρος του δίσκου), το «Express Yourself» δεν θα ακουγόταν παράταιρο στο «Like A Virgin» ή στο «True Blue».

Το «Express Yourself» έγινε ένα από τα αγαπημένα τραγούδια στις ζωντανές εμφανίσεις της Madonna. Η πρώτη φορά που η Madonna το τραγούδησε ζωντανά ήταν στα MTV Video Music Awards του 1989. Ξεκίνησε την παράστασή της κατεβαίνοντας από μία σκάλα, φορώντας ένα κοστούμι και ένα μονόκλ. Αργότερα έβγαλε το σακάκι για να αποκαλύψει το μπουστάκι της και μαζί με τις τραγουδίστριές της, Niki Haris και Donna De Lory, παρουσίασαν μία χορευτική ρουτίνα που ονομάζεται voguing. Ο Ian Inglis, συγγραφέας του βιβλίου «Performance And Popular Music: History, Place And Time» (2006), σημείωσε ότι η ιστορική σημασία της εμφάνισης της Madonna στα Video Music Awards οφειλόταν στον τηλεοπτικό χώρο. Ο Inglis εξήγησε ότι δεδομένου πως η εμφάνιση της Madonna ήταν εντυπωσιακή κυρίως ως ένα δυναμικό, προκλητικά χορογραφημένο κομμάτι χορευτικής παραγωγής, συνέχισε να αναδεικνύει το μέρος «TV» από το MTV και κατά κάποιο τρόπο ανακήρυξε την ίδια και το δίκτυο ως πολιτιστικό κριτή.  

Η Madonna έχει ερμηνεύσει το «Express Yourself» σε περιοδείες της. Στην περιοδεία Blond Ambition (1990), η Madonna συμπεριέλαβε μία εκδοχή βασισμένη στο Non-Stop Express remix, όπου στην εισαγωγή ενσωμάτωσε και στίχους από το «Everybody». Το σκηνικό ήταν εμπνευσμένο από το «Metropolis» και τα θέματα ήταν παρμένα από το εργοστάσιο που φαίνεται στο μουσικό βίντεο. Περιλάμβανε μια σειρά από φουγάρα που έβγαζαν καπνό, ατσάλινες σωληνώσεις, καλώδια που κρέμονταν από πάνω και μια σκάλα στη μέση. Καθώς ξεκινούσε η παράσταση, το σκηνικό έπεφτε στην σκηνή και οι χορευτές της Madonna εμφανίζονταν ημίγυμνοι πίσω από τις μεταλλικές κατασκευές. Εκτελούσαν ένα χορογραφημένο νούμερο στην σκηνή και προς το τέλος η Madonna εμφανιζόταν στην κορυφή της σκάλας. Ήταν ντυμένη με ένα κοστούμι με τρύπες, έτσι ώστε το σουτιέν της να προεξέχει από μέσα. Από κάτω φορούσε έναν κορσέ χρώματος ροδακινί, με ένα μυτερό κωνικό σουτιέν σχεδιασμένο από τον Jean Paul Gaultier. Κρατούσε επίσης ένα μονόκλ στο χέρι της. Συνοδευόμενη από τις δύο χορεύτριές της ντυμένες με παρόμοια ενδυμασία, η Madonna έκανε μια απλή φωνητική ερμηνεία του κομματιού και μια περίτεχνη χορογραφία, η οποία περιλάμβανε voguing, καμπουριάσματα, προσομοίωση αυνανισμού και στιγμιαία αποθήκευση του μικροφώνου μέσα στο σουτιέν. Κάποια στιγμή, η Madonna άνοιγε το κοστούμι για να αποκαλύψει τον κορσέ με το σουτιέν και τις φούντες που κρέμονταν από τα πλαϊνά. Οι New York Times έγραψαν σχετικά: «Η συναυλία, την οποία η Madonna αποκαλεί συναισθηματικό ταξίδι, ξεκινά με το Express Yourself, ένα χορευτικό νούμερο εμπνευσμένο από το West Side Story, με ημίγυμνους, μυώδεις άνδρες που αναδύονται από το σκληρό ατσάλινο σκηνικό σαν άλογα κούρσας που βγαίνουν από την πύλη εκκίνησης». Δύο διαφορετικές εμφανίσεις μαγνητοσκοπήθηκαν και κυκλοφόρησαν σε βίντεο: το «Blonde Ambition – Japan Tour 90» (μαγνητοσκοπήθηκε στη Yokohama της Ιαπωνίας στις 27 Απριλίου 1990) και το «Live! – Blond Ambition World Tour 90» (μαγνητοσκοπήθηκε στη Νίκαια της Γαλλίας στις 5 Αυγούστου 1990). Ήταν επίσης μία από τις εμφανίσεις που συμπεριλήφθηκαν στο ντοκιμαντέρ «Madonna: Truth Or Dare» (1990). Το Entertainment Weekly σχολίασε σχετικά: Κοντά στην αρχή της ταινίας, η Madonna εμφανίζεται στην σκηνή τραγουδώντας το «Express Yourself». Η χορογραφία και το νεο-Metropolis σκηνικό είναι οικεία από το βίντεο, αλλά η ίδια η ερμηνεία φαίνεται να έχει ένα νέο πάθος. Κατά μία έννοια, αυτό είναι το πιστεύω της Μαντόνα: Αν δεν εκφράσεις αυτό που νιώθεις -στο σεξ, τη μουσική, τη ζωή- δεν πρόκειται πραγματικά να το νιώσεις. Το «Truth Or Dare» είναι μια συναρπαστική ματιά στο πώς αυτή η μικροκαμωμένη, αυθάδης γυναίκα, με το χαμόγελό της μια ηλιαχτίδα λάγνας απόλαυσης, έχει μετατρέψει τη φυσική της επιδειξιομανία σε μια απελευθερωτική μορφή θεατρικότητας.

Η Madonna ερμήνευσε μία εκδοχή του τραγουδιού σε ύφος disco κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας περιοδείας The Girlie Show (1993). Η σκηνή ήταν στολισμένη με κουρτίνες Mylar και αστραφτερές ντίσκο μπάλες. Η παράσταση ξεκινούσε με μια παραμορφωμένη φωνή που έλεγε: «I’m gonna take you to a place you’ve never been before». Στη συνέχεια, η Madonna κατέβαινε από το ταβάνι με μια γιγάντια μπάλα, φορώντας μια ξανθιά afro περούκα, εξώπλατο σε στιλ δεκαετίας του 1970 και μπλε royal παντελόνι καμπάνα. Στη συνέχεια, οι δύο χορεύτριές της εμφανίστηκαν στην σκηνή και οι τρεις γυναίκες άρχισαν να τραγουδούν μαζί το τραγούδι. Το τέλος της παράστασης συνδεόταν με το επόμενο τραγούδι, το «Deeper And Deeper». Μία από αυτές τις εμφανίσεις περιλαμβάνεται στο βίντεο «The Girlie Show: Live Down Under» (μαγνητοσκοπήθηκε στο Sydney Cricket Ground της Αυστραλίας στις 19 Νοεμβρίου 1993).

Το «Express Yourself» συμπεριλήφθηκε και στην παγκόσμια περιοδεία Re-Invention (2004), με τον εναρκτήριο στίχο να έχει αλλάξει σε «Come on boys!». Η Madonna και οι χορευτές της ήταν ντυμένοι με στρατιωτική στολή και εκτέλεσαν μία χορογραφία με τουφέκια, με τη Madonna να υποδύεται λοχία. Η News Press έγραψε ότι το τραγούδι στην στρατιωτική του εκδοχή μιλούσε τόσο για την προσωπική όσο και για την πατριωτική αγάπη. Οι New York Times σχολίασαν ότι το τραγούδι αντιμετωπίστηκε ως κυνικό, καθώς όταν η Madonna τραγουδούσε τον στίχο «What you need is a big, strong hand / to lift you to your higher ground» σήκωσε ένα τουφέκι πάνω από το κεφάλι της. 

Το 2008, κατά τη διάρκεια της περιοδείας Sticky & Sweet, η Madonna ερμήνευσε το τραγούδι όταν ζητήθηκε από το κοινό σε μερικές από τις συναυλίες της, συμπεριλαμβανομένης και της συναυλίας που έδωσε στο Madison Square Garden στη Νέα Υόρκη, ενώ το τραγούδησε και στη συναυλία που έδωσε στην Αθήνα.

Το 2012, η Madonna ερμήνευσε ένα απόσπασμα του τραγουδιού στο ημίχρονο του Super Bowl μαζί με τον CeeLo Green και μία μεγάλη φιλαρμονική ορχήστρα. Την ίδια χρονιά, το τραγούδι συμπεριλήφθηκε στην περιοδεία MDNA, όπου του δόθηκε θέμα μαζορέτας. Η Madonna εμφανιζόταν στη σκηνή και το τραγουδούσε ντυμένη με λευκή στολή μαζορέτας, με ρουμπινί-κόκκινες ρίγες και λευκές μπότες μέχρι το γόνατο, σχεδιασμένες από τη Miu Miu, και γυρίζοντας ένα μπαστούνι. Οι χορεύτριές της φορούσαν παρόμοιες στολές με κόκκινο χρώμα. Στα μισά του τραγουδιού, και στο πιο διάσημο πλέον μέρος του show της, η Madonna τραγουδούσε μερικούς στίχους από το «Born This Way» της Lady Gaga, με τους χορευτές της να μιμούνται τη χορογραφία, για να δείξει την ομοιότητα του «Born This Way» με το τραγούδι της Madonna, τόσο ως προς το θέμα του τραγουδιού όσο και ως προς την ακολουθία των συγχορδιών και τη μελωδία του. 

Madonna (σε συνέντευξή της στο ABC): Σίγουρα πιστεύω ότι [η Lady Gaga] παραπέμπει πολύ σε μένα στη δουλειά της. Και μερικές φορές νομίζω ότι αυτό είναι διασκεδαστικό, κολακευτικό και καλοδουλεμένο. Όταν το άκουσα [το «Born This Way»] στο ραδιόφωνο, είπα «ακούγεται πολύ οικείο». 

— — —

Όταν η Lady Gaga κατηγορήθηκε ότι αντέγραψε το «Express Yourself» ισχυρίστηκε στην τηλεοπτική εκπομπή «The Tonight Show With Jay Leno» ότι έλαβε ένα e-mail από τους εκπροσώπους της Madonna, στο οποίο εξέφραζαν την υποστήριξή τους. Χωρίς να αρνηθεί ουσιαστικά την ομοιότητα η Gaga δικαιολογήθηκε λέγοντας ότι αφού δεν έχει πρόβλημα η (βασίλισσα, όπως την αποκαλεί) Madonna, δεν θα έπρεπε να έχει κανείς θέμα. Αργότερα, το CNN ανέφερε ότι οι εκπρόσωποι της Madonna αρνήθηκαν ότι έστειλαν οποιαδήποτε υποστήριξη.

Ryan Tedder (τραγουδιστής των OneRepublic, στο Hollywood Reporter):  Το «Born This Way» είναι το «Express Yourself». Εγώ και η γυναίκα μου κάναμε σήμερα βόλτες με το αυτοκίνητο και αυτό το τραγούδι έπαιζε στο KIIS-FM κάθε ώρα. Τραγουδούσαμε το «Express Yourself» πάνω στη μελωδία. Αν είχα γράψει το «Express Yourself» και άκουγα αυτό το τραγούδι, θα τηλεφωνούσα στον μάνατζέρ μου πέντε λεπτά αργότερα… Αν η Madonna δεν παίρνει πνευματικά δικαιώματα γι’ αυτό, τότε απλά θα έλεγα πρόσεχε.

— — —

Πολλοί εικάζουν ότι η επιλογή της Madonna να βάλει στις συναυλίες της μέρος του «Born This Way» ενσωματωμένο στο «Express Yourself» ήταν για να «την πει» στη Lady Gaga. Ζωντανή απόδοση του τραγουδιού συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ «MDNA World Tour» (2013), αλλά το sample από το «Born This Way», αν και υπαρκτό, δεν αναφέρεται στις σημειώσεις του άλμπουμ. Σε ένα σημείο του ντοκιμαντέρ «Gaga: Five Foot Two» (2017), η Lady Gaga κοιτάζοντας μια παιδική φωτογραφία της όπου χαμογελά πριν φορέσει τα σιδεράκια στα δόντια, λέει: «Ευτυχώς έφτιαξα αυτό το κενό στα δόντια, αλλιώς τα πράγματα με τη Madonna θα ήταν ακόμη πιο περίεργα».

Στις 7 Νοεμβρίου 2016, η Madonna ερμήνευσε το «Express Yourself» ως μέρος μιας αυτοσχέδιας ακουστικής συναυλίας στο Washington Square Park της Νέας Υόρκης, για την υποστήριξη της προεδρικής εκστρατείας της Hillary Clinton. Στην πλατεία συγκεντρώθηκαν περίπου 300 άτομα, τα οποία παρακολούθησαν τη Madonna και τραγούδησαν μαζί της. 

Τον Δεκέμβριο του 2016, η Madonna ερμήνευσε το τραγούδι στην παράσταση «Madonna: Tears Of A Clown», που έδωσε στο Miami Beach στο πλαίσιο ενός φιλανθρωπικού γκαλά. Η συναυλία πραγματοποιήθηκε μαζί με μία δημοπρασία έργων τέχνης και δείπνο για την υποστήριξη του έργου του ιδρύματος Raising Malawi, συνιδρυτής του οποίου είναι η Madonna. 

Κατά τη διάρκεια της περιοδείας Madame X (2019-2020), η Madonna τραγούδησε μέρη του τραγουδιού acapella μαζί με τα τρία παιδιά της, την Stella, την Estere και τη Mercy James. Το τραγούδησε επίσης acapella σε ορισμένες συναυλίες της περιοδείας Celebration (2023-2024).

Το «Express Yourself» ακούγεται στην ταινία «Τι Ρομαντικό!» (Isn’t It Romantic, 2019, από τους ηθοποιούς της ταινίας). Επίσης, ακούστηκε στην τηλεοπτική σειρά «Glee» (2010) και στην τηλεοπτική εκπομπή «Miley Cyrus Presents Stand By You» (2021, από τη Miley Cyrus) ενώ χρησιμοποιήθηκε και σε διαφήμιση της Pepsi (2016). Βέβαια η Pepsi και η Madonna έχουν μακρά ιστορία. Το 1989, η εταιρεία υπέγραψε μαζί της συμβόλαιο 5.000.000 δολαρίων, το οποίο και απέσυρε όταν το video clip για το «Like A Prayer» θεωρήθηκε σκανδαλώδες. Μία γενιά αργότερα, φάνηκε ότι όλα είχαν ξεχαστεί, καθώς η Pepsi την επέλεξε για το νέο high-profile διαφημιστικό της χρησιμοποιώντας το «Express Yourself». 

Ο θεωρητικός Douglas Kellner στο βιβλίο «Media Culture: Cultural Studies, Identity, and Politics Between the Modern and the Postmodern» (1995) υποστήριξε ότι το βίντεο του «Express Yourself» ήταν μια φεμινιστική κριτική των μαχών και της βαρβαρότητας των ανδρών, με εικόνες εργατών να εμπλέκονται στο τέλος σε έναν αγώνα πυγμαχίας. Σύμφωνα με τον Kellner, η Madonna οικειοποιήθηκε σκόπιμα θηλυκές εικόνες στην αρχή του βίντεο, αλλά τις αντιπαρέβαλε με τις ανδρικές πόζες της που «αγκαλιάζουν τον καβάλο» προς το τέλος, και τις ασύμφωνες εικόνες γυναικών που αναλαμβάνουν ανδρική θέση. «Open Your Heart», «Like A Prayer», «Express Yourself», «Justify My Love» και «Vogue» είναι μοντερνιστικά αριστουργήματα της τέχνης του βίντεο. Παραβιάζοντας τους κανόνες των  μουσικών βίντεο που χρησιμοποιούν εκφραστικές εικόνες για να απεικονίσουν τους στίχους, τα καλύτερα μουσικά βίντεο της Madonna περιέχουν μια πολυεπίπεδη δομή εικόνων που απαιτεί έναν ενεργό θεατή για τα πολυσύνθετα νοήματα που επιτείνει η αλληλεπίδραση μουσικής, στίχων και εικόνων. Ή, στα πρότυπα του μεταμοντερνισμού, μπορεί κανείς απλώς να δει τα βίντεό της ως μια εκθαμβωτική ροή εικόνων… Η Madonna χρησιμοποιεί τόσο μοντερνιστικές όσο και μεταμοντέρνες αισθητικές στρατηγικές.

Ο συγγραφέας John Evan Seery έγραψε στο βιβλίο «Political Theory For Mortals» (1996) ότι η Madonna με το βίντεο του «Express Yourself», που συνδυάζει εικόνες μηχανών με εικόνες σεξ, αντιπροσωπεύει το απόλυτο cyborg της Αμερικής στα τέλη του εικοστού αιώνα. 

Οι συγγραφείς Allen Metz και Carol Benson επισήμαναν στο βιβλίο «The Madonna Companion: Two Decades of Commentary» (1999) πώς η Madonna αποδεκάτισε «πατριαρχικά, ρατσιστικά και καπιταλιστικά οικοδομήματα» με τον τρόπο που πρόφερε τη λέξη «self» στο «Express Yourself». Πρόσθεσαν επίσης ότι ο εναρκτήριος στίχος «Don’t go for second best, baby» μετέτρεψε το τραγούδι σε έναν μεταμοντέρνο ύμνο και ότι οι σκηνές στο βίντεο με τη Madonna να πιάνει το καβάλο της και να χορεύει θύμιζαν την ανδρόγυνη μίμηση της φαλλικής αρρενωπότητας από τον Michael Jackson. Συνέχισαν επαινώντας το βίντεο για την απεικόνιση του φυλολυγισμού (gender-bending).

Ο Mark Bego, συγγραφέας του βιβλίου «Madonna: Blond Ambition» (2000), έγραψε ότι το τραγούδι που αντανακλούσε περισσότερο τη Madonna που όλοι είχαν γνωρίσει και από το οποίο έχουν σοκαριστεί ήταν το «Express Yourself». 

Η ακαδημαϊκός Sheila Whiteley στο βιβλίο «Women And Popular Music: Sexuality, Identity, And Subjectivity» (2000) γράφει ότι η αποδοχή της καλλιτεχνικής απομίμησης από τη Madonna και της ικανότητάς της να μιμείται μουσικά στυλ ήταν κάτι που της φάνηκε ενδιαφέρον. Ωστόσο, δεδομένης της ικανότητας της Madonna να χειραγωγεί την εικόνα, η μουσική ζωντάνια του «Express Yourself» δεν φαινόταν καθόλου απροσδόκητη. Ο συνδυασμός ανδρικού κοστουμιού με γυναικεία εσώρουχα από τη Madonna παίζει ειρωνικά με εικόνες εξουσίας. Οι προγενέστεροι συνειρμοί του στριπτίζ διευρύνονται και αποκτούν ένα νέο επίπεδο νοήματος, καθώς εκείνη, με παιχνιδιάρικη διάθεση, αποκαλύπτει το μαύρο σουτιέν της ενώ αγγίζει προκλητικά τη βουβωνική της χώρα, αμφισβητώντας τον μύθο του ευνουχισμού της γυναίκας μέσω της αμφισβήτησης του «πραγματικού» της «φαλλικής» θηλυκότητας. Η έμφαση στη δυναμική «έκφραση του εαυτού σου» της Madonna, σε συνδυασμό με την οπτική της ερμηνεία, καθιστά σαφές ότι είναι το «μεγάλο δυνατό χέρι (που θα) σε ανεβάσει στο υψηλότερο επίπεδό σου». Η ορχηστρική γέφυρα, με τους χάλκινους μουσικούς συμβολικά φυλακισμένους μέσα σε ένα περιστρεφόμενο γυάλινο κουτί φυσικού μεγέθους, υπό το βλέμμα ενός τευτονικού τύπου αφέντη μέσα από ένα μονόκλ, δίνει στη συνέχεια τη θέση της στο κουπλέ όπου η Madonna είναι δεμένη με ένα κολάρο σκύλου σε ένα μεγάλο λευκό κρεβάτι. Όπως ακριβώς το κοστούμι συνδέεται με την ανδρική εξουσία, η γύμνια της Madonna φέρει συνειρμούς υποταγής. Ωστόσο, όπως έχει υποστηρίξει η Valerie Steele, «οι οπαδοί του SM τονίζουν ομόφωνα… (ότι) η σκλάβα είναι πολύ συχνά αυτή που «πραγματικά» έχει την εξουσία». Ως εκ τούτου, τίθεται το ερώτημα «ποιανού φαντασίωση είναι πραγματικά». Το άμεσο βλέμμα της Madonna στην κάμερα και ο επιβλητικός φωνητικός της τόνος υπονοούν ξεκάθαρα ότι «η λέξη-κλειδί για να κατανοήσουμε το S/M είναι η φαντασία. Οι ρόλοι, ο διάλογος, τα φετιχιστικά κοστούμια και η σεξουαλική δραστηριότητα αποτελούν μέρος μίας σκηνής ή τελετουργικού… Η κουλτούρα του S/M είναι ένα θέατρο στο οποίο μπορούν να αναπαρασταθούν σεξουαλικές σκηνές». Η έμφαση στην «αναπαράσταση» είναι σημαντική. Όπως παρατηρεί η Irigaray, ο φαλλοκεντρικός τρόπος σηματοδοτήσεως της γυναικείας σεξουαλικότητας αναπαράγει συνεχώς πλαστές εικόνες που αλλοιώνουν την ανδρική ματαιοδοξία και επιθυμία. Η αντανάκλαση της εικόνας απλώς ενισχύει την ανδρική εξουσία. Αρχικά, λοιπόν, ο «Τευτονικός» κύριος φαίνεται να ασχολείται με το παιχνίδι υποταγής της Madonna, αλλά αποκλείεται από την είσοδο στο δωμάτιό της με την επανεμφάνιση των χάλκινων μουσικών, ενώ η μουσική συνοδεία, όπως και η ίδια η σκηνή του βίντεο, επαναλαμβάνεται για δεύτερη φορά. Η κρίσιμη διαφορά έγκειται στον αποκλεισμό του αφέντη από το κουτί. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να κοιτάζει μέσα από το υψωμένο μονόκλ του καθώς η Madonna τραγουδάει «You’ve got to make him express himself, hey, hey». Η υπόνοια ότι κάποιοι απολαμβάνουν μόνο κοιτάζοντας, με ηδονοβλεπτικό τρόπο, αποκαλύπτεται στο ορχηστρικό break. Η πόρτα της «κρεβατοκάμαρας» της Madonna κλείνει, η κάμερα παρακολουθεί την σκιά της γάτας και ο «αφέντης» εξετάζει τους παίκτες προτού η κάμερα εστιάσει στον «ήρωα» που χαϊδεύει συμβολικά τη βρεγμένη μαύρη γάτα. Καθώς ο «αφέντης» υποχωρεί, τίθεται το ερώτημα ποιος είναι διεγερμένος, η Madonna (με το οπτικό λογοπαίγνιο για το βρεγμένο μαύρο «γατί») ή ο «ήρωας» καθώς κοιτάζει προς τα πάνω στο τελευταίο ρεφρέν. Οι προηγούμενες υποδηλώσεις της υποταγής αποκτούν μια νέα χροιά, καθώς η Μαντόνα εμφανίζεται να σέρνεται σαν γάτα στο πάτωμα, καθώς ο στίχος «What you need is a big strong hand» αντιπαραβάλλεται με εικόνες σεξουαλικής δύναμης -η Madonna κάθεται σε έναν καναπέ, ντυμένη με το μαύρο κοστούμι της και καπνίζει ένα τσιγάρο, κοιτάζοντας απευθείας στην κάμερα πριν το δελεαστικό της «make him love you ‘til you can’t come down» τελικά προκαλέσει την κατάλληλη ανδρική αντίδραση. Καθώς εμφανίζεται να πίνει γάλα από ένα πιατάκι, η σκιά του ήρωα διασχίζει τον τοίχο πριν αυτός ξεπροβάλλει και η γάτα κρέμεται πάνω από τον ώμο του, πριν ο έρωτας δοκιμαστεί («put to the test»). Το παραμυθένιο παιχνίδι με τη δοκιμασία πριν κερδίσει το χέρι της πριγκίπισσας παίζεται σε μια δοκιμασία δύναμης, καθώς πλάνα δύο ανδρών που μάχονται σε ένα ρινγκ του μποξ αντιπαραβάλλονται με τον ήρωα να μεταφέρει τη γυμνή Μαντόνα (επιβεβαιώνοντας έτσι τη μεταφορική ομοιότητα με τη γάτα) σε ένα φινάλε με τον στίχο «Express yourself, whether you’re ready or not».

Στο βιβλίο της María José Coperiás Aguilar «Culture and Power: Challenging Discourses» (2000), περιλαμβάνεται εργασία της Mónica Calvo Pascual (Πανεπιστήμιο της Σαραγόσα) με θέμα: «Express Yourself: A Postmodernist Gaze On Power And Femininity»). 

Mónica Calvo Pascual: Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να προσφέρει μια εικόνα του μουσικού βίντεο του «Express Yourself» της Madonna, του 1989, ως ένα φεμινιστικό κείμενο που κατά κάποιο τρόπο αντισταθμίζει την ακόμη διαδεδομένη αντιφεμινιστική ιδεολογία. Για τον σκοπό αυτό, θα ξεκινήσω με μια τυπική ανάλυση της υφής του βίντεο, συνδέοντάς το με μια χαοτική μεταμοντέρνα ερμηνεία του λόγου, προκειμένου να δείξω ότι το «Express Yourself» είναι μια προσπάθεια της Madonna να δημιουργήσει μια γνήσια γυναικεία φωνή διαφορετική από την αρσενική γραμμική που κυριαρχεί στον τομέα του πολιτισμού στη Δυτική κοινωνία εδώ και αιώνες. Τέλος, θα αναλύσω τόσο τη μορφή όσο και το περιεχόμενο των εικόνων του βίντεο, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στη δομή της εμφάνισης και στη μεταμοντέρνα έννοια των ρευστών ταυτοτήτων. Στόχος μου είναι να δείξω πώς αυτά έχουν σχεδιαστεί για να ανατρέψουν τις παραδοσιακές πατριαρχικές αντιλήψεις για την ταυτότητα φύλου, την υποκειμενικότητα και την εξουσία, και πώς η περιφρόνηση αυτών των αντιλήψεων οδηγεί σε μια νέα αντίληψη της φεμινιστικής πολιτικής των ετεροφυλοφιλικών σχέσεων μεταξύ ατόμων, απαλλαγμένη από το βάρος των κοινωνικά κατασκευασμένων πατριαρχικών στερεοτύπων. Το «Express Yourself» κυκλοφόρησε το 1989, στο πλαίσιο της αντιφεμινιστικής ιδεολογίας ή της ιδεολογίας της «αντίδρασης» που κυριαρχούσε στις Η.Π.Α. από την άνοδο της «Νέας Δεξιάς» τη δεκαετία του 1980 και την κυβέρνηση του Roland Reagan και του George Bush (Walters 1995:120). Οι δεκαετίες του 1980 και του 1990 χαρακτηρίστηκαν από μια συντηρητική αντίδραση ενάντια στις «υπερβολές» των φεμινιστικών κινημάτων των τελών της δεκαετίας του 1960 και του 1970. Αυτή η αντίδραση διοχετεύτηκε κυρίως από τις έντονες επιθέσεις των μέσων ενημέρωσης κατά του φεμινισμού, τα οποία γενικά περιέγραφαν τους ακτιβιστές ως «βασανισμένους ανθρώπους» με «τριχωτά πόδια» (Walters 1995:118), «ριζοσπαστικούς, πικρόχολους, που μισούν τους άνδρες, αυτονομιστές και λεσβίες» (Schulze 1993:29), συνοδευόμενες από μηνύματα που υποστήριζαν μια «θηλυκοποίηση» των γυναικών που τις μετέτρεπαν σε όμορφα διακοσμητικά αντικείμενα και έτειναν να αυξάνουν τις πολιτισμικές διαφορές μεταξύ των φύλων. Το «Express Yourself» εμφανίζεται ως διάψευση ορισμένων από αυτές τις αντιδραστικές λογικές. Στις πρώτες σκηνές του βίντεο, οι στίχοι του τραγουδιού αποτελούν μια σαφή έκκληση προς τις γυναίκες -ή, μάλλον, προς τα κορίτσια, δεδομένης της μέσης ηλικίας των θαυμαστριών της Madonna εκείνη την εποχή- να συνειδητοποιήσουν ότι έχουν το δικαίωμα να εκφράζουν τις επιθυμίες τους και ότι αξίζουν την καλύτερη μεταχείριση από έναν άνδρα ικανό να εξωτερικεύσει τα συναισθήματά του. Ταυτόχρονα, ο τίτλος φαίνεται να εγείρει το ζήτημα της επείγουσας ανάγκης να αναδυθεί και να αναπτυχθεί μια γυναικεία φωνή -ένα θέμα που θυμίζει την παράδοση των Γαλλίδων φεμινιστριών όπως η Hélène Cixous και η Luce Irigaray, των οποίων ο κύριος στόχος ήταν να βρουν μια μορφή γυναικείου λόγου. Όπως το θέτει η A. Rosalind Jones, «οι γαλλικές θεωρίες της θηλυκότητας […] επικεντρώνονται στη γλώσσα ως μέσο μέσω του οποίου οι άνδρες έχουν υποστηρίξει την αξίωσή τους για μια ενοποιημένη ταυτότητα και έχουν υποβιβάσει τις γυναίκες στον αρνητικό πόλο των δυαδικών αντιθέσεων που δικαιολογούν την ανδρική υπεροχή: υποκείμενο/αντικείμενο, πολιτισμός/φύση, νόμος/χάος, άνδρας/γυναίκα». Ο φαλλοκεντρισμός -αυτή η δόμηση του άνδρα ως κεντρικού σημείου αναφοράς της σκέψης και του φαλλού ως συμβόλου της κοινωνικοπολιτισμικής εξουσίας- αποτελεί τον στόχο της γαλλο-φεμινιστικής κριτικής». Ωστόσο, αυτό που εκ πρώτης όψεως ξεχωρίζει περισσότερο στο βίντεο κλιπ είναι η χαοτική υφή του μέσω του γρήγορου μοντάζ των πολλαπλών πλάνων που το αποτελούν. Οι ξαφνικές και συνεχείς αλλαγές στα σκηνικά, στις γωνίες και στην απόσταση της κάμερας, στους «χαρακτήρες» και στην ατμόσφαιρα, παράγουν έναν προφανώς ασυνάρτητο συνδυασμό εικόνων που δεν φαίνεται να προσφέρει κανένα σταθερό στήριγμα για να δώσει στο σύνολο μια οριστική ερμηνεία. Όπως έχουν εξηγήσει οι Norman Cohn (1993) και Eric Charles White (1991), το χάος έχει συνδεθεί παραδοσιακά με τη γυναικεία γενεσιουργό αρχή, σε αντιδιαστολή με την αρσενική αρχή της τάξης -τον προνομιακό όρο στο δυαδικό δίπολο τάξης/χάους, παράλληλα με άλλες δυαδικότητες όπως αρσενικό/θηλυκό, καλό/κακό, φως/σκοτάδι, κ.λπ. που αποτελούν τη βάση της δυτικής αστικής ταξινομικής αντίληψης του κόσμου. Έχοντας αυτό κατά νου, η «μελετημένη» ασυναρτησία εικόνων ή ακολουθιών στο «Express Yourself» θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αντίθεση στην παραδοσιακή εξήγηση για τη δημιουργία του σύμπαντος ως την ήττα του χάους μέσω της τάξης. Στη σύγχρονη Χαοτική, η θεωρία του χάους έχει συσχετιστεί με τη θεωρία της πληροφορίας: το χάος γίνεται κατανοητό από θεωρητικούς όπως τη N. Katherine Hayles όχι ως απουσία τάξης αλλά ως «εξαιρετικά πολύπλοκη πληροφορία». Υπό αυτή την οπτική γωνία, τα απρόβλεπτα στοιχεία -τα οποία υποτίθεται ότι ακολουθούν ένα υποκείμενο μοτίβο τάξης- θεωρούνται ως πηγή νέων πληροφοριών που επηρεάζει διαφορετικά επίπεδα εννοιών. Κάθε ένα από αυτά τα επίπεδα μπορεί, με τη σειρά του, να αναπτυχθεί κατά μήκος μιας σειράς επιλογών που διακλαδώνονται, δημιουργώντας όλο και ευρύτερα μοτίβα ερμηνείας. Το αποτέλεσμα είναι ένα πολύπλοκο σύστημα που περιλαμβάνει στοιχεία τα οποία ο παρατηρητής δεν κατανοεί με την πρώτη ματιά, απαιτώντας από αυτόν/αυτήν να ξαναδιαβάσει το κείμενο, προκαλώντας την «αναδιοργάνωση του συστήματος σε υψηλότερο επίπεδο πολυπλοκότητας». Έτσι, το αποτέλεσμα αυτού του πολλαπλασιασμού της έννοιας παράγει έτσι άλλα πιθανά νοήματα, τα οποία μπορούν να διευρύνονται επ’ άπειρον, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο κάθε δέκτης ενεργοποιεί τη δική του ερμηνευτική ανταπόκριση. Υπό αυτή την έννοια, μια χαοτική δομή του λόγου προσομοιάζει σαφώς στη σωματική αντίληψη της Cixous για τη γυναικεία γλώσσα, σε αντιπαραβολή με την ανδρική. Ο ανδρικός λόγος, υποστηρίζει, διέπεται από την τάξη και τη γραμμικότητα ως συνέπεια της ανδρικής σεξουαλικότητας και «περιστρέφεται γύρω από το πέος, δημιουργώντας αυτό το σώμα που είναι οργανωμένο γύρω από ένα κέντρο». Αντιθέτως, η γλώσσα της γυναίκας, όπως και η σεξουαλικότητά της, εξαπλώνεται σε όλο της το σώμα, πολλαπλασιάζεται και ξεπερνά τα όρια του φαλλοκεντρικού λόγου, «περνά στο άπειρο», «δεν μπορεί ποτέ να θεωρητικοποιηθεί, να περικλειστεί, να κωδικοποιηθεί». Με τους όρους της Irigaray, «η γλώσσα της δεν ακολουθεί μία μόνο διαδρομή, μία πορεία, ένα μοτίβο…».  Μιλάς από παντού ταυτόχρονα. Στο βίντεο, επομένως, μια σύγκλιση ιδεών προέρχεται από διαφορετικά επίπεδα εννοιών. Ένα ουσιαστικό συστατικό είναι οι διακειμενικές αναφορές στην ταινία «Metropolis» (1926) του Fritz Lang, κυρίως όσον αφορά την σκηνοθεσία. Η Μαντόνα δανείζεται από αυτή τα μεγάλα μηχανήματα που μοιάζουν με βίδες, τις εμφανώς φαλλικές καμινάδες εργοστασίων που εκσπερματίζουν καπνό, την πόλη με τους ουρανοξύστες που συνδέονται με σιδηροδρομικές γέφυρες και το καταπιεστικό περιβάλλον της εργασίας στις βιομηχανίες, καθώς και το καταληκτικό «σλόγκαν» στο βίντεο, το οποίο φαίνεται να συνοψίζει το «ηθικό» και των δύο κειμένων: «Χωρίς την Καρδιά, δεν μπορεί να υπάρξει κατανόηση μεταξύ του Χεριού και του Νου». Από την άλλη πλευρά, η αντίθεση μεταξύ των «Express Yourself» και «Metropolis» όσον αφορά τις τεχνικές καδραρίσματος και επεξεργασίας είναι αυτή που φέρνει στο προσκήνιο την συνειδητά χαοτική υφή του βίντεο. Όπως δηλώνει η Melanie Morton, η ταινία «Metropolis» είναι «ένα παράδειγμα αστικής ιδεολογίας» στην οποία «κάθε καρέ δημιουργείται με ακριβή προσοχή στην ισορροπία των αντικειμένων μέσα σε αυτό, έτσι ώστε να υπάρχει μια διεξοδική παρουσίαση της τάξης και του ελέγχου που μεταδίδονται σε κάθε λεπτομέρεια», και υπάρχει σαφής κυριαρχία των εύτακτων, μεγάλων πλάνων, μονταρισμένων με ομαλές μεταβάσεις και του στατικού καδραρίσματος που δίνουν στην ταινία μια αίσθηση σταθερότητας, συνοχής και στιβαρότητας. Η αστική καπιταλιστική ιδεολογία στο «Metropolis» αντικατοπτρίζεται ξεκάθαρα στην τελική καταστολή του ταπεινωμένου επαναστατημένου προλεταριάτου. Από την πλευρά της, η χαοτική φύση του «Express Yourself» οδηγεί σε ένα εντελώς διαφορετικό, αν όχι αντίθετο, αποτέλεσμα: η Madonna δεν καταπιέζεται, αλλά απελευθερώνεται από τις μεταφορικές αλυσίδες στερεοτύπων -την πηγή καταπίεσης των γυναικών, σύμφωνα με τη λογική του βίντεο. Ένα άλλο διαφορετικό επίπεδο έννοιας προσφέρεται από όλες τις σύντομες λήψεις με πρωταγωνίστρια τη Μαντόνα, οι οποίες εκ πρώτης όψεως φαίνονται να σχηματίζουν μια αταίριαστη αλυσίδα ανεξάρτητων σκηνών. Η επαναλαμβανόμενη αλλαγή εμφάνισης της τραγουδίστριας, η συνεχής μεταμόρφωσή της σε ποικίλες προσομοιώσεις, ίσως να απαιτεί μια αντι-ουσιοκρατική άποψη για την ταυτότητα του φύλου, που να θυμίζει την ιδέα που είχαν προωθήσει οι φεμινίστριες ήδη από την εποχή της Simon de Beauvoir, με τα διάσημα λόγια της: «Δεν γεννιέσαι γυναίκα, αλλά γίνεσαι». Η Madonna θέλει να αποκαλύψει πώς οι γυναίκες γίνονται διαφορετικές εκδοχές αυτού που η πατριαρχική ιδεολογία ορίζει ως «θηλυκότητα». Το κάνει με τρόπο που αποκαλύπτει ότι πρόκειται απλώς για μια διαδικασία κατασκευής του image και όχι για ένα εγγενές χαρακτηριστικό των γυναικών που προκαλείται από τις βιολογικές διαφορές τους από τους άνδρες. Αυτή η στρατηγική -η οποία μπορεί να ερμηνευτεί υπό το πρίσμα ορισμένων μεταδομιστικών ιδεών, όπως η θεωρία των ομοιωμάτων των Jean Baudrillard και Fredric Jameson- χρησιμεύει, πρώτον, ως ένας μηχανισμός για την καταδίκη της καταπίεσης που ασκούν αυτές οι ανδρικές προβολές στις γυναίκες. Έτσι, δημιουργείται μια διαρκής ροή ταυτοτήτων, η οποία εμποδίζει τις γυναίκες να παγιδευτούν στους περιορισμούς ενός και μόνο στερεοτυπικού έμφυλου ρόλου, δηλαδή να οριστούν και να περιοριστούν μέσα σε αυτόν -όπως ακριβώς και το νόημα δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια χαοτική ερμηνεία του λόγου. Όπως το θέτει η Cathy Schwichtenberg, «η Μαντόνα αποκαλύπτει τα τεχνάσματα της θηλυκότητας, υποστηρίζοντας έτσι ότι η θηλυκότητα είναι μία τακτική. Η Madonna φτάνει την προσομοίωση στα όριά της σε έναν αποδομητικό ελιγμό που αντιπαραβάλλει τη θηλυκότητα με τον εαυτό της -μια μεταθηλυκότητα που ανάγει το φύλο σε μια υπερβολική επίδειξη ύφους». Η τακτική που χρησιμοποιεί η Madonna είναι να καταλαμβάνει ταυτόχρονα τα δύο επίπεδα της διπλής διήγησης που χαρακτηρίζει τα μουσικά βίντεο: το επίπεδο της «αφήγησης» με επικεφαλής τον τραγουδιστή που ερμηνεύει και το επίπεδο της «ιστορίας», στο οποίο ορισμένες ενέργειες που συνήθως συνδέονται με τους στίχους του τραγουδιού παίζονται από έναν ή περισσότερους ηθοποιούς. Αυτό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των βίντεο της Madonna επιτρέπει μια πλουσιότερη ερμηνεία της μεταβαλλόμενης «ταυτότητας» της γυναικείας φιγούρας που πρωταγωνιστεί στο «Express Yourself». Υπάρχει μια γυναίκα, η Madonna, η οποία εμφανίζεται με διαφορετικά φορέματα και χτενίσματα, και η οποία υιοθετεί διαφορετική στάση απέναντι στον «εαυτό της» και απέναντι στην κάμερα. Αυτή η «κλωνοποίηση» είναι επίσης σημαντική επειδή δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας ότι η τραγουδίστρια/ηθοποιός εκτελεί αυτούς τους ρόλους συνειδητά και σκόπιμα. Όπως επισημαίνει η Roseann M. Mandziuk, αυτός ο έλεγχος της εικόνας των γυναικών από μια γυναίκα είναι αυτό που μετατρέπει αυτή την εικόνα σε πολιτικό όπλο, καθώς «μπορεί να πει άμεσα μια αλήθεια για την εμπειρία καταπίεσης των γυναικών, η οποία προηγουμένως είχε κατασταλεί υπό τον πατριαρχικό έλεγχο των μηχανισμών αναπαράστασης». Η γυναίκα, που ανέκαθεν αποτελούσε αντικείμενο του ανδρικού λόγου, γίνεται τώρα το θέμα του δικού της κειμένου, γραμμένο στη θηλυκή, διαρκώς επεκτεινόμενη χαοτική «γλώσσα» της. Η πρώτη προσομοίωση της Madonna την παρουσιάζει ντυμένη με ένα μακρύ πράσινο φόρεμα. […] Το ανδρικό επαγγελματικό κοστούμι, το μονόκλ του αφέντη, οι απότομες μηχανικές κινήσεις που θυμίζουν στον θεατή τους εργάτες που εμφανίζονται σε άλλες στιγμές του βίντεο, και οι χειρονομίες της που πιάνουν τον καβάλο· από την άλλη πλευρά, ένα μαύρο δαντελένιο σουτιέν που ενισχύει την αισθησιακή ελκυστικότητα του γυναικείου σώματός της. Εδώ για άλλη μια φορά, το μυαλό και το σώμα είναι σημαντικά ενσωματωμένα σε ένα άτομο… μια γυναίκα. Αυτό το παιχνίδι της παρενδυσίας και η επακόλουθη θόλωση των ορίων μεταξύ θηλυκότητας και αρρενωπότητας αποτελούν μια έκκληση να δοθεί προσοχή στη συμβατική φύση των διαφορών των φύλων, η οποία αποδίδει στα άτομα μια θέση ή έναν ρόλο στην κοινωνία ανάλογα με το βιολογικό φύλο ή/και τα ρούχα και τις μάσκες που φορούν. Λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο των στίχων και τον τίτλο του τραγουδιού, αυτές οι σκηνές μπορούν να ερμηνευθούν ως το κήρυγμα της Μαντόνα για ρήξη με τις συμβάσεις, καταργώντας τους πολιτισμικά κατασκευασμένους περιορισμούς των φύλων που δεν επιτρέπουν στα άτομα να εκφράσουν αυτό που είναι και αισθάνονται. Μπορεί επομένως να αποτελεί έκκληση προς τους άνδρες να μην εμπίπτουν στο πατριαρχικό πρότυπο της σκληρής και ψυχρής αρρενωπότητας που τους εμποδίζει να δείχνουν τα συναισθήματα και την ευαισθησία τους, και προς τις γυναίκες να μην πέφτουν θύματα των παγιδευτικών στερεοτύπων που περιορίζουν τις κινήσεις και τις δυνατότητές τους. Τέλος, η χαοτική υφή του βίντεο, το επιταχυνόμενο και φαινομενικά ασυνάρτητο μοντάζ των πλάνων του, τοποθετεί τον θεατή σε μια αποκεντρωμένη, κινητή θέση υποκειμένου που αντιστέκεται στους παραδοσιακούς μηχανισμούς αφηγηματικής ταύτισης. Σύμφωνα με τον Louis Althusser, μεμονωμένοι άνθρωποι συγκροτούνται ως υποκείμενα μέσα στην ιδεολογία -τις απόψεις μας για το ποιοι είμαστε και τη φανταστική μας θέση στη δομή των κοινωνικών σχέσεων- από τους Ιδεολογικούς Κρατικούς Μηχανισμούς, στους οποίους περιλαμβάνονται η τηλεόραση και, κατά συνέπεια, τα μουσικά βίντεο. Η ιδέα υιοθετήθηκε από πολλούς κριτικούς κινηματογράφου και συνδέθηκε με τη Λακανική θεωρία της κατασκευής του υποκειμένου, εξισώνοντας την οθόνη του κινηματογράφου με τον καθρέφτη που αντανακλά τη φύση της ταύτισης του θεατή με τον πρωταγωνιστή ως το ιδανικό του εγώ. Το γεγονός ότι αυτές οι θεωρίες έλαβαν υπόψη μόνο τον άνδρα θεατή, όπως ακριβώς ο Lacan έλαβε υπόψη μόνο το αρσενικό υποκείμενο, έχει επικριθεί συστηματικά από φεμινίστριες κριτικούς όπως η Laura Mulvey. Η Mulvey έχει υποστηρίξει ότι οι περισσότερες ταινίες έχουν σχεδιαστεί για να ταυτίζονται οι άνδρες θεατές με τον άνδρα πρωταγωνιστή, ο οποίος συγκεντρώνει πάντα τα βλέμματα. Και, ως αμυντικός μηχανισμός για την απώθηση του άγχους του ευνουχισμού που συνήθως προκαλεί στον ανδρικό χαρακτήρα η σεξουαλικά ελκυστική γυναίκα πρωταγωνίστρια, η πράξη του να την κοιτάζει τη μεταμορφώνει είτε σε φετιχοποιημένο αντικείμενο ηδονής είτε σε αντικείμενο της σαδιστικής ηδονοβλεψίας του -η οποία είτε εξουδετερώνει την απειλή που εκείνη συνιστά είτε τη «δαμάζει» επαναφέροντάς την πίσω στον υποτακτικό ρόλο που το πατριαρχικό σύστημα επιφυλάσσει στις γυναίκες. Η κυριαρχία της πράξης του βλέμματος αποτελεί κεντρικό μοτίβο στο «Express Yourself», όπως και στα περισσότερα βίντεο της Madonna, και αυτό υπογραμμίζεται εμφανώς από την επαναλαμβανόμενη υπέρθεση ενός πλάνου που απεικονίζει τα επιβλητικά μάτια της τραγουδίστριας στο υψηλότερο μέρος του κάδρου να κοιτάζουν επίμονα είτε την κάμερα είτε τους άντρες στην οθόνη. Η δομή του βλέμματος και η σχέση μεταξύ του υποκειμένου και του αντικειμένου του επαναδιατυπώνονται στο βίντεο της Madonna. Το ανδρικό βλέμμα δεν απορρίπτεται, όπως λέει η Susan Bordo -ο μυώδης άντρας απεικονίζεται να παρακολουθεί τη Madonna καθώς χορεύει ντυμένη με ανδρικά ρούχα πάνω στη σκάλα- αλλά σίγουρα αμφισβητείται. Ο φόβος του ευνουχισμού που προκαλεί στον άνδρα η σεξουαλική εκφραστικότητα της Madonna γίνεται εμφανής από το ανήσυχο πρόσωπό του και από τον τρόπο που χαμηλώνει αμήχανα το κεφάλι του αφού την παρακολουθεί να χορεύει και να πιάνει τον καβάλο της πάνω στις σκάλες. Αλλά ο φόβος του δεν δίνει τη θέση του στην τυπική αντίδραση της προσπάθειας να την φετιχοποιήσει ή να την υποτάξει. Αντίθετα, είναι η Madonna που μεταμορφώνεται, πρώτα σε ένα απολαυστικό αντικείμενο του πόθου κατά τη διάρκεια του στριπτίζ της και, στη συνέχεια, σε μαζοχίστρια. […] Το κάδρο μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί ότι εικονογραφεί το «σλόγκαν» με το οποίο ολοκληρώνεται το βίντεο, τοποθετώντας το ανώτερο γυναικείο στοιχείο ως το «Κεφάλι» και τον μυώδη, κατώτερο άνδρα ως το «Χέρι». Η δύναμη της γυναικείας σεξουαλικότητας ενισχύεται περαιτέρω από τον συμβολισμό. Για παράδειγμα, είναι αδύνατο να αγνοήσει κανείς τη σύντομη αλλά επαναλαμβανόμενη εμφάνιση μιας γάτας ή γατών. Το κατοικίδιο στην αγκαλιά της ντίβας μετατρέπεται σε ένα μαύρο γατάκι που κατεβαίνει στην πόλη των εργατών για να φέρει έναν άντρα για τη Madonna. Αυτή η εικόνα είναι ανατρεπτική με τρεις τρόπους: πρώτον, εξετάζοντας ένα πιθανό λογοπαίγνιο με τη λέξη «pussy», η οποία στα αμερικανικά αγγλικά μπορεί να αναφέρεται είτε σε μια γάτα είτε στο γυναικείο σεξουαλικό όργανο. Έτσι, η γάτα θα ενσαρκώνει το φύλο της, κάτι που προσελκύει τον άντρα. Είναι επίσης ανατρεπτικό, καθώς είναι μια μαύρη γάτα, που παραδοσιακά συνδέεται με τη μαγεία -με όλους τους συνειρμούς που αυτή η «επιστήμη» φέρνει πάντα στο νου. Η ενεργή σεξουαλικότητα της Madonna απεικονίζεται διπλά ως το όπλο της ή/και τον μαγικό της δελεασμό για να προσελκύσει και να κυριαρχήσει πάνω στους άνδρες. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η γάτα ήταν ιερό ζώο στην αρχαία αιγυπτιακή κουλτούρα. Η μαύρη γάτα Αγκύρας, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κλιπ από τη «Madonna τη ντίβα», είναι επομένως ιερή, απρόσιτη, ανέγγιχτη. Αλλά μόλις αφήνει το αιλουροειδές στο πάτωμα, μετατρέπεται σε ένα γατάκι του δρόμου που πηγαίνει στο κέντρο της πόλης για να της φέρει τον επιλεγμένο σύντροφο. Η μεταμόρφωση της γάτας χρησιμεύει επομένως ως μεταφορά για τον τρόπο με τον οποίο το ένστικτο και η επιθυμία λειτουργούν για να φέρουν κοντά γυναίκες και άνδρες, ανεξάρτητα από τις αρχικές τους θέσεις. Η γυναικεία απόλαυση της σεξουαλικότητας και ο έλεγχος της αισθαντικότητας θεωρούνται επομένως ως μέσα αυτοενδυνάμωσης. Αρχικά, η γυναίκα είναι πολύ απόμακρη και πολύ πάνω από τον κόσμο του μόχθου και της εργασίας που προορίζεται για τους άνδρες -βιομήχανους και εργάτες-, ενώ ο μηχανικός είναι πολύ αρρενωπός, ένα μηχανοποιημένο χέρι ώστε να μπορέσει να υπάρξει επαφή. Αυτό που σκιαγραφεί επομένως το βίντεο είναι το πώς η τέλεια ένωση είναι δυνατή μόνο όταν η γυναίκα κατεβαίνει από το ανδρικό βάθρο της και, παράλληλα, όταν ο εργάτης έχει ανακτήσει ένα χαμένο ένστικτο. Αυτή η ιδέα «καθαγιάζεται» κατά κάποιο τρόπο από το υπερτιθέμενο βλέμμα της Madonna, η οποία κλείνει τα μάτια της σε ένδειξη επιδοκιμασίας στο τέλος του βίντεο. Συμπερασματικά, μπορεί να ειπωθεί ότι το «Express Yourself» χρησιμοποιεί και παίζει με διάφορες έννοιες τυπικές της μεταμοντέρνας συνθήκης, όπως η αστάθεια του υποκειμένου και ο κατασκευασμένος χαρακτήρας στις διαφορές και τους ρόλους των φύλων. Σε αυτό το βίντεο, η Madonna χρησιμοποιεί ποικίλες στρατηγικές χαρακτηριστικές αυτής της περιόδου, όπως η προσομοίωση, η διακειμενικότητα και η χαοτική δομή του υλικού, οι οποίες επιτρέπουν μια ποιότητα λόγου -διαφορετική από τον οργανωμένο ανδρικό λόγο- που θα μπορούσε να οριστεί ως «θηλυκή» και ανταποκρίνεται στην απαίτηση για γυναικεία έκφραση που γίνεται σαφής στον τίτλο και τους στίχους του τραγουδιού. Αυτό το επίτευγμα μιας συγκεκριμένης γυναικείας φωνής ενισχύεται από την περιφρόνηση της Madonna απέναντι στο ανδρικό βλέμμα που παραδοσιακά αντικειμενοποιούσε τη γυναίκα στον κινηματογράφο, την αξιοποίηση της σεξουαλικής της γοητείας για να κυριαρχήσει πάνω στους άνδρες και, εξίσου σημαντικό, την απόλαυση του σώματός της. Υπό αυτό το πρίσμα, το «Express Yourself» ισοδυναμεί με μια έκκληση για έναν νέο τύπο ετεροφυλοφιλικών σχέσεων στις οποίες τα δύο μέλη είναι απλώς άτομα ελεύθερα από οποιονδήποτε περιορισμό που επιβάλλεται από μακροχρόνιους πολιτισμικά κατασκευασμένους μύθους γύρω από τα φύλα.

Ο ακαδημαϊκός Theodore Gracyk, στο βιβλίο του «I Wanna Be Me: Rock Music And The Politics Of Identity» (2001), γράφει ότι η Dreamworlds διακήρυττε πως η «προκλητική σεξουαλική απεικόνιση» του βίντεο του «Express Yourself» αποτελεί απόδειξη ότι η rock έβλεπε τις γυναίκες σε υποτακτικό ρόλο. Επειδή το βίντεο παρουσιάζει τη Madonna σε στάση σεξουαλικής υποταγής (σέρνεται σαν ζώο στο πάτωμα και φοράει σιδερένιο κολάρο, αλυσοδεμένη σε ένα κρεβάτι), το μήνυμά του εξισώνεται με τη χειρότερη σκληροπυρηνική πορνογραφία. Λόγω δύο σκηνών μεταξύ πολλών, το βίντεο επικρίνεται ως υπέρμαχος της ανδρικής κυριαρχίας. Αλλά το βίντεο της Madonna δεν κάνει κάτι τέτοιο. Συγχέοντας την πραγματική ζωή με την αναπαράστασή της στο βίντεο, η ίδια η Madonna αστοχεί στην υπεράσπισή του όταν τονίζει ότι είχε τον έλεγχο κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του βίντεο: «Εγώ έχω αλυσοδέσει τον εαυτό μου, άλλωστε… εγώ έχω τον έλεγχο, εντάξει;». Σίγουρα η εξήγηση τού γιατί αυτά τα τραγούδια και οι εικόνες στα βίντεο δεν υποστηρίζουν την υποταγή πρέπει να βασίζεται σε κάτι που το κοινό μπορεί να ακούσει και να δει, παρά στην αθέατη διαδικασία της παραγωγής τους. Το κοινό πρέπει να βιώσει τη Μαντόνα να παίζει πολλαπλούς ρόλους, να ελέγχει και να ελέγχεται, μπλοκάροντας κάθε υπόνοια ότι ο ένας ή ο άλλος είναι πιο κατάλληλος για το φύλο της. Πιο επιτακτικά, πρέπει να αντισταθούμε στο δόγμα ότι υπάρχει μόνο ένα πλαίσιο για την ερμηνεία τέτοιων εικόνων. Διότι αυτό το δόγμα συμβαδίζει με την αμφίβολη υπόθεση ότι εμπεριέχει μια δόση αρρενωπότητας. Πρέπει να αντισταθούμε στο δόγμα ότι κάθε απεικόνιση της υποβάθμισης μιας γυναίκας πρέπει από μόνη της να υποβαθμίζει τις γυναίκες ή ότι κάθε απεικόνιση μιας γυναίκας ως σεξουαλικά εκμεταλλευόμενης πρέπει να εκμεταλλεύεται σεξουαλικά τις γυναίκες. Όπως έχω υποστηρίξει εξαρχής, το νόημα προκύπτει πιο εύκολα από συγκεκριμένα πλαίσια παρά από ένα γενικό πλαίσιο και η αλληλεπίδραση στοιχείων μέσα σε ένα έργο μαζικής τέχνης είναι από μόνο του ένα από τα πλαίσια που διαμορφώνουν το νόημα των μερών.

Ο J. Randy Taraborrelli, συγγραφέας του βιβλίου «Madonna: An Intimate Biography» (2002), αποκάλεσε το τραγούδι «funky χορευτικό ύμνο» και αντέδρασε θετικά στο μήνυμα για μία «γυναικεία επιστράτευση στην επικοινωνία και τον αυτοσεβασμό». 

Ο δημοσιογράφος Georges-Claude Guilbert γράφει στο βιβλίο «Madonna As Postmodern Myth: How One Star’s Self-Construction Rewrites Sex…» (2002): Όσο για την προέλευση της λέξης «drag» στην έκφραση «drag queen», φαίνεται ότι αρχικά όριζε κάποιο είδος μεσοφοριού ή εσωρούχου που φορούσαν οι γυναίκες. Η Madonna από την πλευρά της προτιμούσε να το φοράει πάνω από τα ρούχα της («Express Yourself»). […]  Στο βίντεο του «Express Yourself», η Madonna αποκαλύπτει τις πολλαπλές στρατηγικές της ως drag expert. Το ίδιο το τραγούδι θεωρείται γενικά ως ύμνος στην ελευθερία, μια ενθάρρυνση για όλες τις γυναίκες και όλες τις καταπιεσμένες μειονότητες να αντισταθούν, να εκφράσουν τις ιδέες και τη δύναμή τους απέναντι στην τυραννία. Εκφράζει ιδιαίτερα μια εξέγερση ενάντια σε μια συγκεκριμένη πτυχή της δικτατορίας του φύλου: το γεγονός ότι τα αγόρια ενθαρρύνονται να κρατούν κρυφά τα συναισθήματά τους, ενώ τα κορίτσια διδάσκονται να τα εκφράζουν. Ωστόσο, οι στίχοι το καθιστούν ταυτόχρονα, για άλλη μια φορά, ένα απλό ερωτικό τραγούδι. Για άλλη μια φορά, ωστόσο, οι εικόνες περιπλέκουν τον λόγο της Madonna. Το μεγαλοπρεπές σκηνικό του εξαιρετικά δαπανηρού βίντεο έχει δανειστεί σε μεγάλο βαθμό από την ταινία «Metropolis» (Fritz Lang, 1926) και οι εικόνες που παρουσιάζει η Madonna παραπέμπουν στον γερμανικό εξπρεσιονιστικό κινηματογράφο και γενικότερα στην «παρακμή» της Γερμανίας της δεκαετίας του 1920. Επιπλέον, με τα τεχνητά χρώματα που έχει επιλέξει, η Madonna παραπέμπει στην έγχρωμη εκδοχή του «Metropolis», με το soundtrack σε ύφος new wave και technopop. Η Madonna υποδύεται εναλλάξ το ανδροειδές του «Metropolis» ή το πρότυπό του, τη Μαρία (μία ακόμα Μαρία). Στη συνέχεια, υποδύεται μια ετεροφυλόφιλη ηγέτιδα και έπειτα μια λεσβία ηγέτιδα που φοράει ανδρικό κοστούμι και μονόκλ. Ηγείται μιας εταιρείας, μιας χώρας, του κόσμου. Αργότερα, είναι μια αργόσχολη και λαμπερή κυρία ή μια αλυσοδεμένη μαζοχίστρια. Οι μυώδεις άνδρες που εμφανίζονται στο βίντεο είναι σκλάβοι, εργάτες και μουσικοί. Ένας από αυτούς, τον οποίο υποδύεται το supermodel Cameron, τραβά την προσοχή της Madonna, η οποία τον επιλέγει για να την υπηρετήσει ως επιβήτορας. Πριν ξεκινήσει την ερμηνευτική του «Express Yourself», η Melanie Morton αναλύει εκτενώς την ταινία «Metropolis». Στη συνέχεια, προσδιορίζει τις ομοιότητες μεταξύ της ταινίας και του βίντεο, κρίνοντας ότι το έργο της Madonna «διακρίνεται από μια οξεία ματιά στη σύνδεση μεταξύ υποκειμενικότητας, εξουσίας και ιδεολογίας». Χρησιμοποιώντας τον Foucault και τον Baudrillard, εξηγεί ότι το «Express Yourself» δεν μοιάζει με το «Metropolis», αλλά το προσομοιώνει. Σχετικά με τους «ιδρωμένους, σέξι άνδρες υποδουλωμένους σε τρομακτικές μηχανές» που βρίσκονται στα έγκατα της Μητρόπολης, μας υπενθυμίζει ότι το έργο της Madonna εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ασάφεια των ορίων μεταξύ ταύτισης και επιθυμίας. Αυτό το φαινόμενο αποτυπώνεται στην περίπτωση διασημοτήτων τύπου Schwarzenegger, των οποίων η δημοτικότητα συνδέεται με το γεγονός ότι το ανδρικό τους κοινό μπορεί να τους επιθυμεί -λίγο ή πολύ συνειδητά- ενώ παράλληλα θέλει να είναι ή να μοιάζει με αυτούς. Όπως έχουν επισημάνει οι περισσότεροι κριτικοί, η ασάφεια παραμένει. Είναι αλήθεια ότι η Madonna παίζει με φασιστικά σημαίνοντα στο βίντεο, τα οποία μπορεί να μην αποκωδικοποιούνται απαραίτητα από το ευρύ κοινό. Είναι επίσης αλήθεια ότι οι εικόνες του «Express Yourself» δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση μια ακριβή κριτική του φασισμού ή ακόμα και του καπιταλισμού. Θα έπρεπε αυτό να θεωρηθεί ως πρόβλημα; Η Madonna έχει δείξει το πιθανώς κλισέ όραμά της για τη Γερμανία των δεκαετιών του 1920 και του 1930, τον εξπρεσιονισμό και το drag, χωρίς να ανησυχεί ιδιαίτερα για τις πιθανές ναζιστικές συνδηλώσεις. Ο Bowie έκανε κάποτε το ίδιο, με τον δικό του τρόπο. Η Madonna μπορεί να σκεφτόταν περισσότερο ταινίες των Visconti, Cavanni και Fosse, παρά την ιστορία. Πράγματι, το όραμά της για τη Γερμανία των δεκαετιών του 1920 και του 1930 μοιάζει πάντα πολύ με τη δεκαετία του 1970. Είναι αναμφίβολα θέμα γενιάς. Σε κάθε περίπτωση, το «Express Yourself» δείχνει για άλλη μια φορά ότι πολλά προϊόντα που συνδέονται με τη Madonna οφείλουνται στις drag queens. Σύμφωνα με την Karlene Faith: «Στις πιο λαμπερές εμφανίσεις της, μοιάζει σαν να είναι ντυμένη drag, κάτι που αποτελεί μέρος της απήχησής της στην camp κουλτούρα, ακολουθώντας την παράδοση της Judy Garland και της Bette Midler. Μιμούμενη τις drag queens, οι οποίες είναι «μάστορες στην εξαπάτηση των φύλων […]», η Madonna μιμείται τους μάστορες της μίμησης».

Η Michelle Gibson και η Deborah Townsend Meem, συγγραφείς του βιβλίου «Femme/Butch: New Considerations Of The Way We Want to Go» (2002), επαίνεσαν το βίντεο του «Express Yourself» για την απεικόνιση της μετατόπισης της εξουσίας μεταξύ των φύλων, δηλώνοντας ότι η Madonna διεκδίκησε δυναμικά κάθε πιθανό έμφυλο χώρο όπως η Marlene Dietrich.  

Ο καθηγητής Maury Dean έγραψε στο βιβλίο του «Rock ‘n’ Roll Gold Rush: A Singles Un-Cyclopedia» (2003) ότι η κύρια γοητεία του «Express Yourself» έγκειται στην εφηβική του απήχηση, αν και κατάλαβε ότι στον πυρήνα του αφορούσε ένα πολύ σημαντικό ζήτημα γυναικείας απελευθέρωσης.

Οι Shari Benstock και Suzanne Ferriss στο βιβλίο «On Fashion» (2004) έγραψαν για το «Express Yourself»: Οι στίχοι του τραγουδιού επιβεβαιώνουν την αυτοέκφραση, το να κάνεις το καλύτερο δυνατό σε όλα («Don’t settle for second best, baby») και το να ξεπερνάς τα εμπόδια στην επίτευξη των στόχων σου. Το τραγούδι χρησιμοποιεί την προστακτική φωνή και η Madonna φωνάζει προκλητικά «Express yourself!» σε καίρια σημεία του τραγουδιού. Ενώ ένας στίχος υποδηλώνει ότι αυτό που χρειάζεσαι είναι ένα μεγάλο, δυνατό χέρι για να σε ανυψώσει στο υψηλότερο σημείο σου», είναι σαφές από το υποκρυπτόμενο νόημα και τις εικόνες που συνοδεύουν το μουσικό βίντεο, ότι το «μεγάλο, δυνατό χέρι» πρέπει να είναι το δικό σου και όχι το τυπικό ανδρικό χέρι βοήθειας. Πράγματι, η Madonna αντιστρέφει συνεχώς τις σχέσεις έμφυλης εξουσίας και κυριαρχίας στο βίντεο, προβάλλοντας τις κοινωνικά κατασκευασμένες εικόνες των γυναικών και εκθέτοντας τις ανδρικές φαντασιώσεις που παράγουν τέτοιες εικόνες γυναικών και σεξουαλικότητας. Χρησιμοποιώντας ως πλαίσιο για το βίντεο το «Metropolis» του Land, η Madonna αντιστρέφει το φιλελεύθερο ανθρωπιστικό θέμα της ταινίας. Η ταινία του Lang αναπαριστά τις συγκρούσεις μεταξύ εργατών και καπιταλιστών σε μια φουτουριστική πόλη, καθώς και μεταξύ πατέρα και γιου, ανδρών και γυναικών. Στο τέλος, όλες οι συγκρούσεις υπερβαίνονται μέσα από αφελείς εικόνες πλήρους συμφιλίωσης. Αντιθέτως, το βίντεο της Madonna παρουσιάζει έντονες και δυνατές εικόνες των διαφορών μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας, ανδρών και γυναικών. Εικόνες προς στο τέλος του βίντεο με δύο άνδρες να τσακώνονται υποδηλώνουν την ασυμφιλίωτη φύση των αντιτιθέμενων ταξικών συμφερόντων και (όπως θα μπορούσε κανείς να επεκταθεί) των έμφυλων αντιθέσεων καθώς και τη διαρκή πάλη μεταξύ των τάξεων και των φύλων ως τη μοίρα του ανθρώπινου είδους. Ή, κάποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει τις εικόνες των ανδρών που παλεύουν ως μια φεμινιστική κριτική της ανδρικής βίας και βαρβαρότητας -μια ανάγνωση που υποστηρίζεται από το κείμενο στο σύνολό του. Το βίντεο παρουσιάζει ένα οπλοστάσιο παραδοσιακών πατριαρχικών αναπαραστάσεων της γυναίκας, ξεκινώντας με τη Μαντόνα να στέκεται πάνω σε έναν κύκνο και αργότερα να κρατάει μία γάτα, να γίνεται η ίδια γάτα, να γλιστράει στο πάτωμα και να γλείφει ένα πιάτο γάλα. Στις πιο αμφιλεγόμενες εικόνες του βίντεο, η Μαντόνα εμφανίζεται σαν σκλάβα με ένα σιδερένιο κολάρο γύρω από τον λαιμό και αλυσίδες γύρω από το σώμα της. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτή η εικόνα παρουσιάζεται ως η φαντασίωση του καπιταλιστή που φοράει το μονόκλ του για να δει την Μαντόνα σκλάβα που προβάλλεται σε μια οθόνη βίντεο. Οι εικόνες εδώ προφανώς παίζουν με την έννοια του κινηματογράφου και του ανδρικού βλέμματος και την ανάγνωσή του ως προβολή ανδρών που φαντασιώνονται τις γυναίκες ως αντικείμενα. Από αυτή την οπτική γωνία, η Μαντόνα παρουσιάζει τους τρόπους με τους οποίους η ανδρική φαντασία και εξουσία αντικειμενοποιούν τις γυναίκες, φαντασιώνοντάς τες ως σκλάβες, ως ζώα, ως όμορφα αντικείμενα για να ικανοποιούν την ανδρική λαγνεία και κυριαρχία. Μέσα σε αυτή την επίδειξη ανδρικών εικόνων, ωστόσο, η Μαντόνα εμφανίζεται ξαφνικά με κοστούμι, με μονόκλ, και πιάνει τον καβάλο της, υποδηλώνοντας την ανάληψη της ανδρικής θέσης εξουσίας και ελέγχου. Σε κάποιο σημείο, σκίζει το σακάκι για να αποκαλύψει το στήθος της και να δείξει ότι η ανδρική εικόνα είναι απλώς μια κατασκευή, μια θέση υποκειμένου που μπορεί να καταλάβει ο καθένας. Εμμέσως, οι εικόνες των γυναικών είναι επίσης θέσεις υποκειμένου, που παράγονται από την ανδρική δύναμη, και τις οποίες οι γυναίκες μπορούν να επιλέξουν να καταλάβουν ή να εγκαταλείψουν υπέρ ανδρικών θέσεων υποκειμένου -ή κάτι εντελώς διαφορετικό. Αυτή η αποδομητική ανάγνωση υποδηλώνει ότι το «Express Yourself» αναδεικνύει την πλαστότητα των εικόνων του φύλου και υποδηλώνει ότι τα άτομα μπορούν να επιλέξουν τις δικές τους εικόνες και αυτοκατασκευές. Οι στίχοι του «Express Yourself» πράγματι διατάζουν τα άτομα να δημιουργήσουν τη δική τους ταυτότητα και να κατασκευάσουν τον εαυτό τους. Αν κάποιος αντιληφθεί τη «μεταμοντέρνα τέχνη» ως μια κατακερματισμένη απεικόνιση ασύνδετων στοιχείων σε ένα επίπεδο, επιφανειακό έργο  χωρίς βάθος ή νόημα (όπως θα το έλεγαν ο Fredric Jameson, στο «Postmodernism: Or, The Cultural Logic of Late Capitalism» [Durham, N.C.: Duke University Press, 1991] και άλλοι), η Madonna κατηγορηματικά δεν είναι «μεταμοντέρνα». Αντίθετα, τόσο τα πιο ρεαλιστικά όσο και τα μοντερνιστικά της βίντεο μεταφέρουν νοήματα και μηνύματα, αλλά στα πιο μοντερνιστικά μουσικά βίντεο, όπως το «Express Yourself», τα νοήματα είναι συχνά ασαφή και δύσκολο να κατανοηθούν. Η μοντερνιστική στρατηγική της υιοθέτησης τεχνικών σοκ ήταν μια σταθερά στο έργο της Madonna και παρόλο που χρησιμοποιεί ειρωνεία και χιούμορ, τα θέματά της είναι συχνά αρκετά σοβαρά. Έτσι, κατά μία έννοια, η Madonna είναι περισσότερο μοντερνιστική παρά μεταμοντέρνα, αν και το έργο της ενσαρκώνει επίσης μεταμοντέρνα θέματα και αισθητικές στρατηγικές.

Η φεμινίστρια συγγραφέας Susan Bordo στο βιβλίο «Unbearable Weight: Feminism, Western Culture, And The Body» (2004) επισήμανε: «είναι η μεταμοντέρνα φύση του βίντεο που έχει μαγέψει τους περισσότερους ακαδημαϊκούς κριτικούς και οι διάφοροι τρόποι συγκρότησης ταυτοτήτων που αρνούνται την σταθερότητα, που παραμένουν ρευστοί και που αντιστέκονται στον προσδιορισμό».

Σύμφωνα με τον Rikky Rooksby, συγγραφέα του βιβλίου «The Complete Guide To The Music Of Madonna» (2004), οι στίχοι του «Express Yourself» το καθιστούν ένα απλό ερωτικό τραγούδι, με τη Madonna να προτρέπει το γυναικείο κοινό της να μην επιλέγει κάτι δεύτερο, να εκφράζουν τα συναισθήματά τους και να κάνουν τους άντρες τους να εκφράσουν τα δικά τους συναισθήματα. 

Ο Santiago Fouz-Hernández και η Freya Jarman-Ivens στο βιβλίο τους «Madonna’s Drowned Worlds» (2004) επαίνεσαν τους στίχους του τραγουδιού και πρόσθεσαν ότι προφανώς υποστηρίζει τη μεταβλητότητα των φύλων ως έναν δρόμο προς την ισότητα των φύλων». Κατά την κρίση των συγγραφέων, οι στίχοι δημιουργούσαν ταύτιση με την κοινότητα των ομοφυλοφίλων. Όταν η Madonna λέει «Come on girls, do you believe in love?», απευθύνεται τόσο στον ομοφυλόφιλο άντρα όσο και στην ετεροφυλόφιλη γυναίκα. Υποκρυπτόμενα νοήματα χρησιμοποιούνται σε όλο το τραγούδι, ειδικά στον στίχο «what you need is a big strong hand, to lift you to your higher ground», όπου το «big strong hand» υπονοείται ως το δικό σου χέρι και όχι το τυπικό αντρικό χέρι βοήθειας. Επιπλέον, οι συγγραφείς σχολίασαν ότι το βίντεο απεικόνιζε την αποδομητική προσέγγιση της έμφυλης ρευστότητας που σχετίζεται με το ελεύθερο παιχνίδι και την αυτοαναφορικότητα των εικόνων στον μεταμοντερνισμό. Αρχικά, είχαν θεωρήσει το βίντεο ως μια φεμινιστική προσέγγιση της σεξουαλικότητας, γεγονός που τους οδήγησε να πουν ότι το βίντεο θα μπορούσε επίσης να σχετίζεται με μερικά από τα βασικά πολιτικά ζητήματα που εγείρει ο φεμινισμός. Ωστόσο, συμπέραναν ότι οι σκηνές που δείχνουν τη Madonna με σαγηνευτικό τρόπο και αλυσοδεμένη στο κρεβάτι της δεν απεικονίζουν τις γυναίκες σε μια σχέση ισχύος, αλλά τονίζουν το γεγονός ότι οι γυναίκες μπορούν να έχουν τον έλεγχο λόγω της σεξουαλικής τους ικανότητας. Η Jarman-Ivens πρόσθεσε ότι η επιγραφή καθιερώνει το status-quo, με σαφή διάκριση μεταξύ του σώματος (εργάτες, χέρι, κόπος) και του νου (ελίτ, πνευματικό κεφάλαιο). Σε αντίθεση με το «Μετρόπολις», όπου η γραμμή υποδήλωνε τις διττές αντιθέσεις της εργατικής τάξης έναντι των ελιτιστών, στο βίντεο η Madonna δεν έκανε διάκριση μεταξύ των δύο. Η Jarman-Ivens επισήμανε ότι το βίντεο απεικόνιζε άνδρες και γυναίκες να κοιτάζονται, ενεργητικά ή παθητικά. Το σώμα και το χέρι δεν είναι ξεχωριστά εκεί, αντίθετα η καρδιά, το χέρι και το κεφάλι απεικονίζονται σε ισορροπία σε όλους, άνδρες ή γυναίκες. 

Η καθηγήτρια Carol Vernallis επισήμανε στο βιβλίο της «Experiencing Music Video: Aesthetics and Cultural Context» (2004) ότι το διάχυτο φως γύρω από τη Madonna στο βίντεο υιοθετήθηκε για να μιμηθεί τη διάχυση του ήχου και να κάνει τα όρια γύρω από τη Madonna να φαίνονται απαλά και το σώμα της να απλώνεται προς τα έξω. Δεδομένης της απουσίας των κακών και, αντίστοιχα, των τόσο λίγων στοιχείων με τα οποία να μπορούν να προσδιοριστούν, οι μορφές των μουσικών βίντεο γίνονται σκιώδεις. Οι πρωταγωνιστές του μουσικού βίντεο είναι παράξενοι.

Η βιογράφος Mary Cross επισήμανε στο βιβλίο «Madonna: A Biography» (2007) πώς το «Express Yourself» άνοιξε τον δρόμο για το μουσικό του βίντεο και έγινε απόδειξη ελευθερίας. 

Στο βιβλίο «The 1980s» (2007), οι συγγραφείς Bob Batchelor και Scott Stoddart χαρακτήρισαν το «Express Yourself» ως ένα από τα πιο απαιτητικά βίντεο της Madonna και επισήμαναν την «εκμετάλλευση» του ανδρικού σώματος και τη σεξουαλικοποίησή του ως αντικείμενο πόθου. Όπως γράφουν οι ίδιοι, η οικειοποίηση της ανδρικής ενδυμασίας, σχεδιασμένη από τον Jean Paul Gaultier, για το βίντεο του «Express Yourself» έδειξε μια πιο συνειδητή παιχνιδιάρικη διάθεση. Εδώ, η Madonna φοράει ένα σταυρωτό ανδρικό κοστούμι με σχισμές μπροστά για να χωράει -και να τονίζει- τα χρυσά εσώρουχά της από κάτω. Οι συγγραφείς πρόσθεσαν επίσης ότι το βίντεο ήταν ένας πολύχρωμος φόρος τιμής στον όρο «βλέμμα», αλλά η Madonna είναι αυτή που το φέρει και όχι οι άντρες. Ο Batchelor εξήγησε ότι οι σκηνές της Madonna να τραγουδάει μόνη της στο δωμάτιό της και πάνω στις σκάλες υποδήλωναν ότι ήταν το αντικείμενο του βλέμματος, ωστόσο τους φάνηκε ότι χλεύαζε την κίνηση των ανδρών από κάτω.

Scott Stoddart: Ελέγχει το μυαλό των ανδρών που βρίσκονται από κάτω, μέσω μιας μορφής σειρήνας που τραγουδάει για τη γυναικεία ενδυνάμωση, υποδηλώνοντας ότι οι άντρες κινούνται αρμονικά με το τραγούδι της. 

— — —   

Η Lucy O’Brien, συγγραφέας του βιβλίου «Madonna: Like An Icon» (2007), εντυπωσιάστηκε από το τραγούδι και έδωσε μια λεπτομερή κριτική περιγράφοντάς το ως «φεμινιστικό κάλεσμα στα όπλα», με τη Madonna να απορρίπτει τα σατέν σεντόνια και τα χρυσά στολίδια των υλικών απολαύσεων. 

Lucy O’Brien: Το «Express Yourself» είναι ένα φεμινιστικό κάλεσμα στα όπλα, με στιβαρό παίξιμο χάλκινων και εκφραστική φωνή. Εδώ η Madonna είναι το κορίτσι κατά του υλισμού, που προτρέπει το κοινό της να σέβεται τον εαυτό του. Αυτό σημαίνει να έχεις έναν άντρα που αγαπάει το μυαλό και την καρδιά σου. Αν δεν σου φέρεται σωστά (και ιδού η επαναστατική ρητορική), καλύτερα να είσαι μόνη σου. Σαν γυναίκα ιεροκήρυκας, η Madonna δίνει έμφαση σε κάθε λέξη του ρεφρέν, επικαλούμενη τον Θεό και τη δύναμη του οργασμού. Εν μέρει γυναικείο περιοδικό τύπου Cosmopolitan, εν μέρει κοριτσίστικη κουβέντα και εν μέρει ξέφρενο χορευτικό κομμάτι, προαναγγέλλει τη γοητευτικά δυναμική αυτοπεποίθηση του «Vogue» και δείχνει τη Madonna να μεταβαίνει από την εσωστρέφεια σε μια νοοτροπία επιβίωσης.

— — —

Ο συγγραφέας Dirk Timmerman επισήμανε στο βιβλίο «Madonna Live! Secret Re-inventions and Confessions on Tour» (2007) ότι η παράσταση της Madonna κατά τη διάρκεια του «Express Yourself» στην παγκόσμια περιοδεία Re-Invention προστέθηκε στο αντιπολεμικό μήνυμα της περιοδείας.

Η Elizabeth Edwards, μία από τους συγγραφείς του βιβλίου «Visual Sense: A Cultural Reader» (2009), εξήγησε ότι το πλάνο της Madonna (στο μουσικό βίντεο του τραγουδιού) να σέρνεται στο πάτωμα, ενώ μία άλλη εικόνα της την παρακολουθεί από έναν κοντινό καναπέ, απεικόνιζε τη μετάλλαξη που υφίστατο η εικόνα της Madonna. Σύμφωνα με αυτήν, η Madonna υποδυόταν την αυτοσυνειδησία της «παρατηρώντας τον εαυτό της».

Elizabeth Edwards: Το «Express Yourself» προσφέρει στους θεατές του μια εντελώς νέα σειρά με εικόνες που αναφέρονται σε παραδοσιακά αμερικανικά σύμβολα του φύλου και σεξουαλικά σύμβολα -άνδρες και γυναίκες- και ένα εντελώς νέο επίπεδο ειρωνείας.

— — —

Το «Express Yourself» έδωσε επίσης τον τίτλο του στο βιβλίο του Orange Hippo «The Little Guide To Madonna: Express Yourself» (2023).

Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι το «Express Yourself» και το συνοδευτικό μουσικό του βίντεο είναι αξιοσημείωτα για την έκφραση ελευθερίας και τις φεμινιστικές πτυχές τους, ενώ η μεταμοντέρνα φύση τους μάγεψε τους ακαδημαϊκούς. Η Apple Music, στην περιγραφή του δίσκου «Like A Prayer» αναφέρει: […] Έπειτα, υπάρχει και το καθοριστικό «Express Yourself» -αυτός ο επιβεβαιωτικός και αδιαμφισβήτητα δυναμικός φεμινιστικός ύμνος δεν είναι παρά το ανάλογο «Respect» της Madonna και το απόλυτο μανιφέστο της ακαταμάχητης πολιτιστικής κυριαρχίας της.

Το «Express Yourself» έχει αφήσει το στίγμα του στο έργο μεταγενέστερων καλλιτεχνών της pop, όπως των Spice Girls, της Britney Spears, της Christina Aguilera και της Lady Gaga, ενώ ακόμα και η επιτυχία της Madonna «Vogue» (1990) ήταν μια ελαφρώς μεταμφιεσμένη επανέκδοση του τραγουδιού. 

Melanie C (μέλος των Spice Girls): Η Madonna έκανε το girl power πολύ καιρό πριν από τις Spice Girls. Το «Express Yourself» είναι ένα από τα νούμερα που ξέρω και μου άρεσε πολύ να κάνω επειδή εκεί δείχνει το σουτιέν της και κρατάει τον καβάλο της. Είναι επίσης πολύ καλή στο να ανακαλύπτει νέα ταλέντα και έχει πολύ καλό αυτί. Ξέρει τι της αρέσει, ξέρει πώς να προσεγγίσει μια αγορά και τι θα πουλήσει.

— — —

Το 2010, η Christina Aguilera απέδωσε φόρο τιμής στο «Express Yourself» με το μουσικό βίντεο του «Not Myself Tonight». Το MTV θεώρησε το «Express Yourself» ως την κύρια επιρροή του βίντεο της Aguilera, με σκηνές όπου η Aguilera επιδεικνύει ένα μονόκλ, στέκεται στην κορυφή μιας σκάλας και σέρνεται στο πάτωμα ενώ χύνει ένα μαύρο υγρό πάνω στον εαυτό της.

Christina Aguilera: Ένα από τα αγαπημένα μου βίντεο είναι το «Express Yourself» της Madonna, το οποίο μου φάνηκε πραγματικά δυνατό και ενδυναμωτικό, κάτι που προσπαθώ πάντα να ενσωματώνω μέσα από την έκφραση της σεξουαλικότητάς μου. Λατρεύω την άμεση αναφορά που έκανα στη Madonna με το μονόκλ, τον καπνό και τις σκάλες. Απέδιδα φόρο τιμής σε μια πολύ δυνατή γυναίκα που έχει ανοίξει τον δρόμο στο παρελθόν. 

— — —

Το AllMusic επισήμανε επίσης μία εντυπωσιακή ομοιότητα μεταξύ του βίντεο της Kylie Minogue για το «What Do I Have To Do» (1991) με το «Express Yourself», γράφοντας ότι η Kylie Minogue ανέκαθεν έδειχνε έντονη επιρροή από τη Madonna -κάτι που έχει παραδεχτεί σε συνεντεύξεις.

Η Kelly Clarkson ερμήνευσε το «Express Yourself» στην πρώτη της οντισιόν στο τηλεοπτικό show «American Idol» (2002), εντυπωσιάζοντας τους κριτές με την acapella ερμηνεία της. Στη συνέχεια κέρδισε τον διαγωνισμό και έχτισε μια επιτυχημένη μουσική καριέρα.

Το 2026, η Madonna κυκλοφόρησε το τραγούδι «Bring Your Love», το οποίο ερμηνεύει με την Sabrina Carpenter. Το BBC News συνέκρινε τον ρυθμό του πιάνου με το «Express Yourself», ενώ στο video clip η Sabrina Carpenter σέρνεται στο πάτωμα, σε μια ξεκάθαρη αναφορά στο βίντεο του «Express Yourself».

Άλλες εκτελέσεις:

• The Gary Tesca Orchestra (1994, στο άλμπουμ «The Music Of Madonna – 17 Instrumental Hits»).
• Information Society (1999, στη συλλογή «Virgin Voices: A Tribute To Madonna, Vol. 1»).
• Spectrum (1999, στο άλμπουμ «Music Of Madonna»).
• 451 Studios feat. Rachel De Boer (2000, στη συλλογή «Getting Into The Grooves: A Tribute To Madonna»).
• God Street Wine (2000, στο άλμπουμ «Good To The Last Drop»).
• Jive Bunny And The Mastermixers (2001, στο άλμπουμ «Ultimate 80s Party»).
• Who’s That Girl! (2001, στο άλμπουμ «Exposed»).
• Evening Star Orchestra (2002, στο άλμπουμ «Madonna: The Ultimate Tribute»).
• Καλομοίρα Σαράντη (2004, στη συλλογή «Fame Story – The Album»).
• Wesley Bennett (2005, στο άλμπουμ «Smooth Sax Tribute To Madonna’s Greatest Hits»).
• Glee Cast (Απρίλιος 2010, στο EP «Glee: The Music, The Power Of Madonna»).
• Party Time Karaoke (2020, στο άλμπουμ «Pop Female Hits 3»).

Οι στίχοι:

(Hoo)

(Hoo)

Come on, girls!

Do you believe in love?

‘Cause I got something to say about it

And it goes something like this

[Chorus]

Don’t go for second best, baby

Put your love to the test

You know, you know, you’ve got to

Make him express how he feels

And maybe then you’ll know your love is real

You don’t need diamond rings

Or eighteen karat gold

Fancy cars that go very fast

You know they never last, no-no

What you need is a big, strong hand

To lift you to your higher ground

Make you feel like a queen on a throne

Make him love you ’til you can’t come down

(You’ll never come down)

[Chorus]

Long-stem roses are the way to your heart

But he needs to start with your head

Satin sheets are very romantic

What happens when you’re not in bed?

You deserve the best in life

So if the time isn’t right, then move on

Second best is never enough

You’ll do much better, baby, on your own

(Baby, on your own)

[Chorus]

Express yourself

You’ve got to make him express himself

Hey, hey, hey, hey

So if you want it right now, make him show you how

Express what he’s got, oh baby, ready or not

And when you’re gone, he might regret it

Think about the love he once had

Try to carry on, but he just won’t get it

He’ll be back on his knees

To express himself

You’ve got to make him express himself

Hey, hey

What you need is a big, strong hand

To lift you to your higher ground

Make you feel like a queen on a throne

Make him love you ’til you can’t come down

(You’ll never come down)

And when you’re gone, he might regret it

Think about the love he once had

Try to carry on, but he just won’t get it

He’ll be back on his knees, so please

[Chorus]

Express yourself

You’ve got to make him express himself

Hey, hey, hey, hey

So if you want it right now, make him show you how

Express what he’s got, oh baby, ready or not

Express yourself

(You’ve got to make him) So you can respect yourself

Hey, hey

So if you want it right now, make him show you how

Express what he’s got, oh baby, ready or not

Express yourself