Η ιστορία του «Eye In The Sky» των Alan Parsons Project

του Κωσταντίνου Παυλικιάνη

Το «Eye In The Sky» περιλαμβάνεται στον έκτο στούντιο δίσκο των Alan Parsons Project, «Eye In The Sky», που κυκλοφόρησε το 1982.

Πρόκειται για ένα art pop/rock τραγούδι το οποίο έγραψαν ο Alan Parsons και ο Eric Woolfson, το οποίο μιλάει για την παρατηρητικότητα και τη διορατικότητα, την ικανότητα να βλέπεις μέσα από την εξαπάτηση και τις ψευδαισθήσεις. Οι στίχοι μεταφέρουν μια αίσθηση εξουσίας και ελέγχου, υποδηλώνοντας μια άγρυπνη παρουσία που μπορεί να προβλέψει τις ενέργειες και τις προθέσεις των άλλων.

Οι Alan Parsons Project ήταν ένα βρετανικό progressive rock συγκρότημα, που σχηματίστηκε στο Λονδίνο το 1975, με δύο μονάχα μέλη: τον μηχανικό ήχου/παραγωγό και συνθέτη Alan Parsons (από όπου και πήρε το όνομά του το γκρουπ) και τον τραγουδοποιό, πιανίστα και manager Eric Woolfson, τους οποίους συνόδευαν διάφοροι μουσικοί.

Ο Άγγλος Alan Parsons συνάντησε τον Σκωτσέζο Eric Woolfson στην καντίνα των Abbey Road Studios το καλοκαίρι του 1974. Οι Alan Parsons Project είναι μία περίπτωση που αθόρυβα και με δημιουργική δουλειά έγραψαν και έπαιξαν μουσική με καθαρά καλλιτεχνικούς όρους και με σαφή ποιοτικό προσανατολισμό. Κυκλοφόρησαν 11 concept δίσκους που επικεντρώνονταν σε θέματα όπως η επιστημονική φαντασία και σε υπερφυσικά, λογοτεχνικά και κοινωνιολογικά θέματα

Ο δίσκος «Eye In The Sky» αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά έργα των Alan Parsons Project επιβεβαιώνοντας τη μοναδική ικανότητα του Alan Parsons να δημιουργεί μουσική που ξεπερνά τα στενά όρια της εποχής της. Χωρίς την ανάγκη για φαντασμαγορικά σόου ή την προβολή προσωπικοτήτων, το άλμπουμ βασίστηκε στην απόλυτη αρμονία μεταξύ του δημιουργικού οράματος του Eric Woolfson και της απαράμιλλης τεχνικής κατάρτισης του Parsons.

Η φήμη θέλει το ομώνυμο τραγούδι να αντλεί το θέμα του από το «1984» του George Orwell, το οποίο περιστρέφεται γύρω από ένα δυστοπικό μέλλον όπου οι πολίτες παρακολουθούνται συνεχώς από μια ολοκληρωτική παγκόσμια κυβέρνηση. Ωστόσο, ακόμη και η επίσημη σελίδα του έργου του Alan Parsons που μιλάει γι’ αυτό το τραγούδι δεν αναφέρει καμία σύνδεση. Δεν υπάρχει επίσης τίποτα στους στίχους που να το συνδέει με αυτό το μυθιστόρημα -όσοι έχουν διαβάσει το βιβλίο γνωρίζουν ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένες αναφορές σε «μάτια στον ουρανό», δηλαδή δορυφόρους και τέτοια, αλλά μόνο κάμερες και οθόνες παντού. Εν τω μεταξύ, οι στίχοι δεν κάνουν καμία αναφορά στον Μεγάλο Αδελφό, τον Αγγλικό Σοσιαλισμό (Ingsoc), τη Νέα Γλώσσα, τους προλετάριους, τα υπουργεία, το Δωμάτιο 101 και ούτω καθεξής, που είναι κοινή ορολογία στο βιβλίο. Ας πούμε λοιπόν ότι αυτό είναι ανεπιβεβαίωτο και ας είμαστε προσεκτικοί με τις βιαστικές κρίσεις σχετικά με ένα μυθιστόρημα που έχει γίνει ένα τόσο ισχυρό σύμβολο της αντικουλτούρας με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που ο Guy Fawks -και ο Che Guevara- έγιναν μόδα της αντικουλτούρας. Διαφορετικά, θα καταλήγαμε σε μία διπλή και άστοχη αναλήθεια.

Ο Alan Parsons αναφέρθηκε σε μία συσχέτιση του «1984» με τον δίσκο του ως σύνολο.

Alan Parsons: Θέλαμε να βασίσουμε το άλμπουμ στην έννοια ότι ο μεγάλος αδερφός σε παρακολουθεί -υπάρχει πάντα μια κάμερα που σε παρακολουθεί, υπάρχει πάντα ένα ελικόπτερο στον ουρανό που σε επιβλέπει και μπορείς να διαβάσεις από το διάστημα μια γραμμή σε μια μικρή εφημερίδα.

— — —

Λίγο πιο αξιόπιστος είναι ο ισχυρισμός ότι πρόκειται για αναφορά σε κάμερες οροφής, ιδιαίτερα στα καζίνο, όπου χρησιμοποιείται ο ίδιος όρος «eye in the sky». Άλλωστε, κατά κάποιο τρόπο, αποτελεί επέκταση του προηγούμενου δίσκου των Alan Parsons Project, «The Turn Of A Friendly Card» (1980), που ασχολείται με τον τζόγο. Ο Eric Woolfson, κύριος συνεργάτης, στιχουργός και manager του Alan Parsons, περνούσε πολύ χρόνο στα καζίνο και γοητευόταν από τις κρυφές κάμερες που παρακολουθούσαν κάθε του κίνηση. Ο Eric θυμόταν ότι άκουσε την έκφραση «Eye in the sky» να χρησιμοποιείται τρεις φορές την ίδια μέρα σε διαφορετικά πλαίσια, γεγονός που ενέπνευσε τον τίτλο. Αρχικά, βρισκόταν στο Las Vegas και ένας φίλος του, ο οποίος ήταν διευθυντής μάρκετινγκ του Tropicana Hotel & Casino, τον πήγε να δει το σύστημα παρακολούθησης, μια μικρή φωτογραφία του οποίου βρίσκεται στο εσώφυλλο του άλμπουμ. Αυτό το σύστημα παρακολούθησης ήταν γνωστό ως το μάτι στον ουρανό, αν και σήμερα υπάρχουν προφανώς πολύ μεγαλύτερες εγκαταστάσεις. Κάποια στιγμή, καθώς ο Eric βρισκόταν στο δωμάτιό του στο ξενοδοχείο, ακούγοντας ειδήσεις, υπήρξε μια αναφορά σε έναν κατασκοπευτικό δορυφόρο Eye In The Sky που είχε εντοπίσει κάποια στρατιωτική εγκατάσταση και, στο τέλος του ίδιου δελτίου, το πρόγραμμα πήγε στο μετεωρολογικό ελικόπτερο Eye in the sky. Έτσι, η φράση πραγματικά έμεινε.

Κάποιοι βλέπουν ως βασικό θέμα του τραγουδιού «Eye In The Sky» έναν χωρισμό. Κάποιος χωρίζει την αγαπημένη του γνωρίζοντας πολύ καλά τις αντιδράσεις της. Όταν είσαι ερωτευμένος, «τυφλώνεσαι» και δεν βλέπεις όλα τα ελαττώματα του άλλου ατόμου. Μόλις ο έρωτας αρχίζει να περνάει, ξαφνικά είναι σαν να μπορείς να διαβάζεις σκέψεις. Όλα τα κόλπα και τα ελαττώματα, η κοροϊδία και τα ψέματα είναι πλέον προφανή.

Άλλη θεωρία συνδέει το τραγούδι με τα άγρυπνα μάτια στα καζίνο, ενώ κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι το «μάτι στον ουρανό» είναι ο Θεός.

Στο πρώτο κουπλέ, ο αφηγητής δείχνει να έχει βαρεθεί να βασανίζεται από μία σύντροφο που τον απάτησε και τελικά προσπαθεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Εν τω μεταξύ, η άλλη πλευρά πιστεύει ότι όλα θα συγχωρεθούν και θα γίνουν όπως παλιά. Η ανατροπή της κατάστασης («Don’t try turning tables instead») μπορεί να σημαίνει ότι το άλλο άτομο σε αυτό το τραγούδι εκδικείται τον τραγουδιστή με τον ίδιο τρόπο. Ή, μπορεί, αν υιοθετήσουμε την ερμηνεία του τραγουδιού ότι έχει σχέση με τον τζόγο, να σημαίνει την αλλαγή του τραπεζιού και την επακόλουθη πιθανότητα να αλλάξει η τύχη ή το πλεονέκτημα από το ένα άτομο στο άλλο. Ο τραγουδιστής προειδοποιεί τη σύντροφό του ότι δεν υπάρχουν πια δεύτερες ευκαιρίες και ότι είναι μάταιο να προσπαθεί αυτή να τον κατηγορήσει για τις πράξεις της ή να ισχυριστεί ότι της έκανε το ίδιο. Ωστόσο, στο τέλος του πρώτου κουπλέ παραδέχεται ότι τουλάχιστον κατανοεί τον τρόπο σκέψης της. Ίσως να έχει κάνει λάθος στο παρελθόν, αλλά στο παρόν είναι σίγουρος ότι μπορεί να πάρει το ηθικό πλεονέκτημα.

Στο δεύτερο κουπλέ, ο αφηγητής δείχνει ότι δεν αντέχει πια αυτή την ψυχοφθόρα και διαλυμένη σχέση. Προειδοποιεί την -τέως πλέον;- σύντροφό του να μην αφήσει τον θυμό της να κυριεύσει και να την κάνει να πει πράγματα για τα οποία θα μετανιώσει αργότερα. Αναγνωρίζει ότι μπορεί να μην είναι ο τέλειος σύντροφος, αλλά η απιστία δεν δικαιολογείται ως μορφή αντιμετώπισης μίας ελαττωματικής σχέσης. Εντούτοις, με τον στίχο «The sun in your eyes, made some of the lies worth believing» αποκαλύπτεται η δυαδικότητα του άνδρα. Είναι ακόμα μαγεμένος από την ομορφιά της γυναίκας, κάνοντάς τον να θέλει να πιστέψει τα ψέματά της ακόμα και τώρα.

Στο ρεφρέν, ο στίχος «I am the eye in the sky looking at you / I can read your mind» μπορεί να αναφέρεται στον Θεό, επειδή ο Θεός έδωσε τις 10 εντολές που είναι οι κανόνες («I am the maker of rules»). Στο αμερικανικό χαρτονόμισμα του ενός δολαρίου είναι αρκετά ξεκάθαρο. Στην κορυφή της πυραμίδας υπάρχει ένα μάτι στον ουρανό, που παρακολουθεί. Ο στίχος αυτός είναι ένας τρόπος να πει ο τραγουδιστής ότι ξέρει, παρόλο που δεν έχει καμία απόδειξη για τα πεπραγμένα του άλλου ατόμου, όπως ξέρει και ο Παντογνώστης. Μια άλλη ερμηνεία είναι ότι το «μάτι στον ουρανό» δεν έχει καμία απολύτως θρησκευτική σημασία, αλλά αναφέρεται στις κρυφές κάμερες που χρησιμοποιούνται σε καταστήματα τυχερών παιχνιδιών (όπως αυτά στα οποία σύχναζε ο στιχουργός). Εδώ το ρεφρέν αναφέρεται στην επίγνωση της βιομηχανίας των τυχερών παιχνιδιών κάθε πτυχής των παικτών. Η αλήθεια είναι ότι οι νύξεις για τον τζόγο είναι λίγο δύσκολο να αγνοηθούν. Ακολουθώντας και πάλι την ερμηνεία του τζόγου, ο στίχος «I am the maker of rules, dealing with fools / I can cheat you blind» μπορεί να ερμηνευτεί ως o κρουπιέρης που «συναλλάσσεται» με ανόητους ή με τους παίκτες που είναι πεπεισμένοι ότι μπορούν να νικήσουν τις πιθανότητες και με κάποιο τρόπο να κερδίσουν σε έναν οργανισμό που έχει στηθεί για να αποκομίζει εκατομμύρια από τις απώλειες των παικτών. Στον στίχο «And I don’t need to see any more to know that / I can read your mind (looking at you)», ο αφηγητής μπορεί να «δει» ότι τα πράγματα είναι σε μία μη αναστρέψιμη κατάσταση και η περαιτέρω συζήτηση είναι άχρηστη. Απλά, κοιτάζοντάς την μπορεί να αποκρυπτογραφήσει το γεγονός ότι εκείνη δεν ενδιαφέρεται πραγματικά γι’ αυτόν.

Στο τρίτο κουπλέ, ο αφηγητής απευθύνεται στο άλλο άτομο ζητώντας να σκεφτεί σωστά και να μην κλαίει γιατί δεν πρόκειται να αλλάξει γνώμη. Της λέει επίσης να βρει έναν άλλο ανόητο καθώς ο ίδιος δεν πρόκειται να πιστέψει ξανά στα ψέματα, αφού τα σημάδια είναι πλέον προφανή.

Το τραγούδι ηχογραφήθηκε στα τέλη του 1981 στα Abbey Road Studios στο Λονδίνο, με παραγωγό και ηχολήπτη τον Alan Parsons. Έπαιξαν οι: Alan Parsons (Fairlight CMI, keyboards, προγραμματισμός), Eric Woolfson (ηλεκτρικό πιάνο Wurlitzer), Ian Bairnson (ακουστικές και ηλεκτρικές κιθάρες), David Paton (μπάσο) και Stuart Elliott (drums). Ενορχήστρωση και διεύθυνση ορχήστρας: Andrew Powell.

Οι Alan Parsons Project, οι οποίοι ήταν ένα αυστηρά στούντιο συγκρότημα εκείνη την εποχή, χρησιμοποιούσαν διάφορα μέλη στα κύρια φωνητικά. Ο Eric Woolfson συνήθως ηχογραφούσε έναν φωνητικό οδηγό και ο Alan Parsons, ο οποίος ήταν επίσης παραγωγός του συγκροτήματος, αποφάσιζε ποιανού η φωνή ταίριαζε καλύτερα στο τραγούδι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα βασικά φωνητικά είναι του Eric Woolfson, ενώ δεύτερες φωνές έκανε και ο Chris Rainbow. Το μελωδικό σόλο κιθάρας από τον Ian Bairnson έδεσε άψογα με τη φωνή του Eric Woolfson.

Ο πλούσιος ήχος που δημιούργησε ο Parsons σ’ αυτό το τραγούδι είναι κάτι που έμαθε από τα χρόνια που ήταν ηχολήπτης. Είχε εργαστεί σε μερικούς πρωτοποριακούς δίσκους, όπως το «Abbey Road» των Beatles και το «Dark Side Of The Moon» των Pink Floyd. Ωστόσο, δεν είχε καλή γνώμη για το τραγούδι «Eye In The Sky» και έπρεπε να πειστεί για να το συμπεριλάβει στον δίσκο. Όπως είπε ο Woolfson, αυτός και οι άλλοι μουσικοί λάτρεψαν το τραγούδι, αλλά ο Parsons το είχε σε τόσο χαμηλή εκτίμηση ώστε στοιχημάτισε με τον κιθαρίστα τους, τον Ian Bairnson, ότι δεν θα γινόταν επιτυχία.

Ο δίσκος «Eye In The Sky» αρχίζει με το ορχηστρικό κομμάτι «Sirius» που λειτουργεί ως εισαγωγή του τραγουδιού «Eye In The Sky».

Το «Eye In The Sky» κυκλοφόρησε σε single τον Μάιο του 1982, με το «Sirius» να έχει αφαιρεθεί. Το εξώφυλλο έχει το διάσημο αιγυπτιακό σύμβολο του ματιού του Ώρου. Ο Ώρος ήταν ένας από τους Αιγύπτιους θεούς και απεικονιζόταν με κεφαλή γερακιού. Το ίδιο το σύμβολο του ματιού -σε ειρωνική αντίθεση με τους στίχους- σήμαινε προστασία, δύναμη και υγεία.

Το «Eye In The Sky» έφτασε στο No 3 των Η.Π.Α. Αυτό ήταν το πιο επιτυχημένο τραγούδι που είχε ποτέ το συγκρότημα και ήταν η μόνη τους επιτυχία στο Top 10 των Η.Π.Α., αν και είχαν οκτώ παρουσίες στο Top 40 από το 1976 έως το 1984. Δεν τα πήγε τόσο καλά στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά από την άλλη πλευρά, κανένα από τα τραγούδια τους δεν τα πήγε καλά εκεί. Ωστόσο, έγινε No 1 στην Ισπανία και στον Καναδά, No 3 στην Ιταλία, No 4 στην Ολλανδία, No 6 στη Νέα Ζηλανδία, No 16 στη Γαλλία, No 22 στην Αυστραλία και No 38 στη Γερμανία, καθιστώντας το «Eye In The Sky» την πιο επιτυχημένη κυκλοφορία των Alan Parsons Project και τεράστια ραδιοφωνική επιτυχία και στη χώρα μας. Επίσης ανέδειξε το ταλέντο του Eric Woolfson στη σύνθεση και την ερμηνεία.

Το 1983, στα 25^α βραβεία Grammy, ο δίσκος «Eye In The Sky» ήταν υποψήφιος στην κατηγορία Best Engineered Album.

Στα επόμενα χρόνια, ο Parsons περιόδευσε με ένα συγκρότημα και τραγουδούσε το «Eye In The Sky» σε συναυλίες. Μάλιστα είναι το τραγούδι που έχει παιχτεί περισσότερο σε συναυλίες από τότε που το συγκρότημα άρχισε να εμφανίζεται τη δεκαετία του 1990.

Ο Eric Woolfson απεβίωσε σε ηλικία 64 ετών στις 2 Δεκεμβρίου 2009.

Το 2019, η έκδοση της 35^ης επετείου του δίσκου «Eye In The Sky» κέρδισε βραβείο Grammy στην κατηγορία Best Immersive Audio Album. Την ίδια χρονιά, ο Alan Parsons ηχογράφησε μία εκτέλεση του «Eye In The Sky» στα καταλανικά, με τίτλο «Seré Els Teus Ulls Al Camí» («Θα είμαι τα μάτια σου στον δρόμο») για ένα άλμπουμ που επιμελήθηκε το La Marató De TV3, ένας τηλεμαραθώνιος με σκοπό τη συγκέντρωση ποσού για την έρευνα ανίατων ασθενειών.

Σε αντίθεση με ορισμένα κομμάτια των Pink Floyd που οι ραδιοφωνικοί σταθμοί τα παίζουν μαζί, το ορχηστρικό κομμάτι «Sirius» συνήθως αφαιρείται. Αργότερα, το «Sirius» έγινε αυτόνομα δημοφιλές ως αθλητικό κομμάτι όταν οι Chicago Bulls άρχισαν να το χρησιμοποιούν ως εισαγωγική μουσική κατά τη διάρκεια της πρώτης χρονιάς του Michael Jordan. Έγινε το soundtrack των έξι πρωταθλημάτων των Bulls εκείνη την εποχή και υιοθετήθηκε από αρκετές άλλες ομάδες σε διάφορα αθλήματα.

Το περιοδικό Paste κατέταξε το «Eye In The Sky» στο No 21 των 25 καλύτερων yacht rock τραγουδιών όλων των εποχών σχολιάζοντας ότι αυτό που είναι τρελό με το «Eye In The Sky» είναι ότι συχνά συνδυάζεται με το «Sirius», ένα τραγούδι που είναι τόσο αντίθετο με το yacht rock. Αυτό είναι καλό, καθώς οι Alan Parsons Project τα κατάφεραν πολύ καλά στο πρώτο -ανατρέποντας τα πιο τζαζ μοτίβα του yacht rock και, αντ’ αυτού, κλίνοντας προς τα πιο progressive μοτίβα. Ακόμα κι έτσι, το «Eye In The Sky» είναι μια pop μεγαλοστομία που τραγουδιέται με απλότητα. Παρά το γεγονός ότι έφτασε στο No 3 των charts, εξακολουθεί να φαίνεται υποτιμημένο. Είναι σίγουρα ένα από τα καλύτερα τραγούδια των Alan Parsons Project.

Άλλες εκτελέσεις:

Santi Latora (1982, στον δίσκο «Memories»).
Fausto Papetti (1982, ορχηστρική εκτέλεση στον δίσκο «My One And Only Love»).
Alex Bollard Assembly (1990, στο άλμπουμ «The Alan Parsons Songbook»).
Space 2000 (1992, στο άλμπουμ «The Alan Parsons Songbook»).
The London Starlight Orchestra (1994, στο άλμπουμ «Pop Standards»).
The Pitchforks Of Duke University (1994, a cappella εκτέλεση στο άλμπουμ «Underground»).
You & Me (1995, στο άλμπουμ «Undercover»).
B-Course (1997, σε single).
Symphonic Rock Project (2000, στο άλμπουμ «The Songs Of Alan Parsons»).
Peku feat. Numer Raz, Gracjan & Borixon (2001, ως sample στο τραγούδι «T.T.F.B.»).
Noa (2002, σε single και στο άλμπουμ «Now»).
Chikuzen Sato (Δεκέμβριος 2002, στο άλμπουμ «Cornerstones 2»).
Trim (2002, σε single).
Jonatha Brooke (Φεβρουάριος 2004, στο άλμπουμ «Back In The Circus»).
Bart Davenport (Αύγουστος 2005, στο EP «Seal The Deal!»).
Colby Beserra & Dan Lipton (Μάιος 2006, στο άλμπουμ «Jukebox Saloon»).
Viva Voce (Απρίλιος 2007, στο άλμπουμ «Bridging The Distance – A Portland, OR Covers Compilation»).
Voice Male (Μάρτιος 2008, a cappella εκτέλεση στο άλμπουμ «Hit Stuff»).
Geyster (Μάρτιος 2009, σε single. Το 2012 συμπεριλήφθηκε και στο άλμπουμ «Presents Summertime»).
Immortal Technique feat. Mojo (2011, ως sample στο τραγούδι «Eyes In The Sky»).
Gilad Hekselman (Απρίλιος 2013, ορχηστρική εκτέλεση στο άλμπουμ «This Just In»).
Betoko (2013, ως sample στο τραγούδι «Sky In Your Eyes»).
Hase & TRK feat. Eripe (2015, ως sample στο τραγούδι «Szukam Wciaz Czegos»).
KPSN (2015, ως sample στο τραγούδι «Tyton, Mgla, Ty»).
James Farrelli feat. Sarah Menescal (Νοέμβριος 2016, ακουστική εκτέλεση στο άλμπουμ «Acoustic Eighties»).
David Osborne (2017, ορχηστρική εκτέλεση στο άλμπουμ «Someone Like You»).
Sonnig 991 (2017, ως sample στο τραγούδι «Berlin Windows Shopping Pts. I & II»).
Sunset Trucking Network (2019, ως sample στο τραγούδι «Heavy Fog»).
The Avalanches feat. Leon Bridges (2020, ως sample στο τραγούδι «Interstellar Love»).
Prog Collective feat. Joe Lynn Turner & Martin Barre (Φεβρουάριος 2021, στο άλμπουμ «Worlds On Hold»).
Manuel Granada (2021, στο άλμπουμ «Eye In The Sky»).

Οι στίχοι:

Don’t think sorry’s easily said
Don’t try turning tables instead
You’ve taken lots of chances before
But I ain’t gonna give any more
Don’t ask me
That’s how it goes
‘Cause part of me knows what you’re thinkin’

Don’t say words you’re gonna regret
Don’t let the fire rush to your head
I’ve heard the accusation before
And I ain’t gonna take any more
Believe me
The sun in your eyes
Made some of the lies worth believing

I am the eye in the sky
Looking at you
I can read your mind
I am the maker of rules
Dealing with fools
I can cheat you blind
And I don’t need to see any more to know that
I can read your mind (looking at you) x3
I can read your mind

Don’t leave false illusions behind
Don’t cry, I ain’t changing my mind
So find another fool like before
‘Cause I ain’t gonna live anymore believing
Some of the lies, while all of the signs are deceiving

(Chorus) x2