του Λεόντιου Πετμεζά
Εως 16 Οκτωβρίου 2023 θα διαρκέσει η έκθεση “Χαλεπάς – Γλυπτικής μέγιστον μάθημα” στο Μέγαρο Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού στην Ακτή Δρόσου της Τήνου.
Η έκθεση που έχει επισκέπτες από όλο τον κόσμο, συγκεντρώνει δύο εξαιρετικά σημαντικά σύνολα έργων του Γιανούλη Χαλεπά: την συλλογή του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού και την συλλογή του Ιδρύματος Ωνάση.
Μετά από την έκθεση “Γιανούλης Χαλεπάς: Δούναι και Λαβείν”, του 2022 στο Τελλόγλειο Ίδρυμα στη Θεσσαλονίκη, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση, τα έργα του σπουδαίου γλύπτη ταξιδεύουν στον τόπο όπου γεννήθηκε, έζησε και εμπνεύστηκε, καλύπτοντας ένα μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής του δημιουργίας.
Δίνει την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την καλλιτεχνική πορεία του από τα πρώτα έργα του έως την ώριμη παραγωγή του στην Αθήνα, με 30 έργα που σηματοδοτούν την τρίτη καλλιτεχνική του περίοδο και βρίσκονται στην συλλογή του Ιδρύματος Ωνάση. Να κατανοήσουμε καλύτερα τον “νέο” Χαλεπά, καθώς το “γλυπτικής μέγιστον μάθημα” κατά τον Δημήτρη Πικιώνη αφορά την προσέγγιση και κατανόηση της δημιουργικής πορείας του , ιδιαίτερα όταν επέστρεψε στο νησί και στην τέχνη του μετά από μεγάλη και δραματική διακοπή εργασίας 40 χρόνων.
Ποιοι ήταν οι λόγοι και οι συνθήκες, γιατί στράφηκε στον πηλό και πού οδήγησε την τέχνη του καταλήγοντας στα σημαντικά έργα της τελευταίας περιόδου που φιλοτέχνησε στην Αθήνα; Παρά τις δυσκολίες, παλιές και νέες, στην ζωή του, παρακολουθούμε να αναδύεται ο “νέος” Χαλεπάς με μια συγκλονιστική προσπάθεια και προσήλωση στην έρευνα της “ουσίας” της γλυπτικής, όπως αυτός την αντιλαμβανόταν.
Στη Χώρα, η Συλλογή Χαλεπά του Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου, που στεγάζεται στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού (ΙΤΗΠ), περιλαμβάνει το σημαντικότερο σύνολο γλυπτών της πρώτης και κυρίως, της δεύτερης περιόδου του γλύπτη, όταν επιστρέφει στο νησί μετά τον εγκλεισμό του στο Ψυχιατρείο της Κέρκυρας το 1902. Εκεί δημιούργησε ένα έργο διαφορετικό από αυτό της νιότης του, με ξεχωριστή σημασία για την νεοελληνική γλυπτική.
“Τα σημερινά του έργα εμφανίζουν τέχνην πρωτόγονον. Εις αυτά διέκρινα την γραμμήν, την φαντασίαν και τάσιν της νεωτέρας τέχνης .Θα είναι τιμή διά την Ελλάδα, διά τον κόσμο όλον και προπαντός διά την Τήνον, η μέριμνα διασώσεως του έργου του Χαλεπά ” γράφει ο γλύπτης Θωμάς Θωμόπουλος το 1922. Ανάμεσα στα έργα του αυτά ήταν το εντυπωσιακό Παραμύθι της Πεντάμορφης, καθώς και τα Σάτυρος και Έρως (τρεις σπουδαίες πρώιμες εκδοχές), Κοιμωμένη Αριάδνη, Ηρωδιάς, Μέγας Αλέξανδρος ζωντανός και νεκρός, που αποτελούν θησαυρούς και έργα αναφοράς για τη νεοελληνική γλυπτική.
Το Ίδρυμα Ωνάση συμβάλει στην έκθεση καθώς διαθέτει ένα μεγάλο σύνολο γλυπτών, σχεδίων, προπλασμάτων και εκμαγείων από τη σημαντικότερη συλλογή έργων του γλύπτη, εκείνη των ανιψιών του, Βασίλη και Ειρήνης, οι οποίοι τον φιλοξένησαν στην Αθήνα την περίοδο 1930-1938. Από την συλλογή του Ιδρύματος Ωνάση παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Τήνο το εμβληματικό έργο Οιδίπους και Αντιγόνη, το πρώτο γλυπτό του μετά την εγκατάστασή του στην Αθήνα, δύο προσπάθειες για το θέμα Σάτυρος και Έρως (αρ. Χ, 1931, και ΧΙΙ, 1936), το πορτρέτο της ανιψιάς του Ευτυχίας με την αυτοπροσωπογραφία του στο πίσω μέρος, η Κοιμωμένη στη λεγόμενη “μακέτα Στρέφη” (1937) κ.ά.
Η επιμελήτρια της έκθεσης, Αλεξάνδρα Γουλάκη-Βουτυρά, αναφέρει: “Η έκθεση “Χαλεπάς – Γλυπτικής μέγιστον μάθημα” ενώνει δύο σύνολα εξαιρετικά σημαντικά για το έργο του καλλιτέχνη: τη συλλογή του ΙΤΗΠ με έργα της πρώτης και, κυρίως, της δεύτερης περιόδου (Τήνου) του Χαλεπά και τη συλλογή έργων του Ιδρύματος Ωνάση, με έργα της δεύτερης και της τρίτης περιόδου του καλλιτέχνη. Συγκεντρώνοντας σχεδόν όλα τα σωζόμενα έργα του Χαλεπά της δεύτερης περιόδου στο νησί (1918-1930), μπορούμε να παρακολουθήσουμε τη συνέχεια της δημιουργικής του παραγωγής στην Αθήνα (βλ. έργα συλλογής Ιδρύματος Ωνάση). Κυρίως, όμως, μπορούμε με μεγαλύτερη ενάργεια να κατανοήσουμε, μαζί με μαρτυρίες σε αρχειακό υλικό (σπάνιες φωτογραφίες), τη μεγάλη στροφή στο έργο του, όταν πλέον ξαναπιάνει την τέχνη του στην Τήνο· να συνειδητοποιήσουμε τον ρόλο του υλικού, αλλά και των εμποδίων που οδήγησαν στη διαμόρφωση της πλαστικής γλώσσας του “νέου” Χαλεπά. Ο ιδιοφυής δημιουργός, με μια σχεδόν αφοπλιστική αθωότητα μέσα στην ασκητική του απομόνωση στο νησί, ερευνά και μετατρέπει τις δυσκολίες σε νέο τρόπο έκφρασης, προσφέροντάς μας γενναιόδωρα το “Γλυπτικής μέγιστον μάθημα” κατά τον Δημήτρη Πικιώνη”.
Ο Ευάγγελος Παρασκευάς-Γκίζης, Πρόεδρος του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού, εξηγεί: “Ο εγκαινιασμός, το 2005, της μόνιμης έκθεσης έργων του Γιανούλη Χαλεπά στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, με τη μεταφορά τής συλλογής του Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου στο μέγαρό του, σε αίθουσα που πήρε το όνομα του μεγάλου Τήνιου γλύπτη, αποτελεί την έναρξη μιας αλληλένδετης σχέσης μεταξύ του νεοσύστατου τότε Ιδρύματος και του έργου του Χαλεπά. Συνεχής μέριμνα του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού είναι η συντήρηση των έργων που του έχουν ευγενώς παραχωρηθεί, η παρουσίασή τους σε χώρο προσβάσιμο σε όλους με μέσα που διευκολύνουν τη κατανόηση της τέχνης του Χαλεπά και η μετατροπή του σε άσβεστο φάρο γνώσης του πρωτοποριακού έργου και της ιδιαιτέρως βασανισμένης ζωής του πολυτάλαντου Γιανούλη. Ταυτοχρόνως, φροντίζει για τη μελέτη του συνόλου του έργου του Χαλεπά και την προβολή της καλλιτεχνικής του κληρονομιάς μέσα από εκδόσεις, συνέδρια και συμμετοχές σε εκθέσεις αφιερωμένες σε αυτό. Η άμεση ανταπόκριση του προέδρου του Ιδρύματος Ωνάση, κ. Αντώνη Παπαδημητρίου, τόσο για τον δανεισμό των έργων του Ιδρύματος όσο και για την υποστήριξη της πρωτοβουλίας μας, καθώς και η προσφορά και η επιστημονική συμβολή της ομ. καθηγήτριας του ΑΠΘ και διευθύντριας του Τελλογλείου Ιδρύματος, κυρίας Αλεξάνδρας Γουλάκη-Βουτυρά, οδηγούν στην πραγματοποίηση της έκθεσης “Χαλεπάς – Γλυπτικής μέγιστον μάθημα””.
Ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, Πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, αναφέρει:
“Με τον ευγενικό δανεισμό έργων στην Τήνο, ανανεώνουμε το ενδιαφέρον για έναν μεγάλο νεωτεριστή της εποχής του. Συμμετέχουμε έτσι σε έναν διάλογο ανάμεσα σε σπουδαία έργα, ώστε τελικός αποδέκτης να είναι ο επισκέπτης. Είναι μια οφειλόμενη τιμή στον ίδιο, τον γενέθλιο τόπο του και τη λαϊκή παράδοση εντός της οποίας δημιούργησε. Στην Τήνο του Γιανούλη Χαλεπά προσφέρουμε ένα κομμάτι της δικής του “δωρεάς”, χάρη στην εξαιρετική συνεργασία με το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού και την πολύτιμη συνδρομή της επιμελήτριας Αλεξάνδρας Γουλάκη-Βουτυρά. Και στους δύο οφείλουμε ιδιαίτερες ευχαριστίες και ειλικρινή σεβασμό”.
Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα της Α.Ε. Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, και οργανώνεται από το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ωνάση και τη συνεργασία του Τελλογλείου Ιδρύματος Τεχνών ΑΠΘ.
Διάρκεια έκθεσης: 10 Ιουνίου – 16 Οκτωβρίου 2023
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη & Πέμπτη: 9:00 – 14:30
Παρασκευή – Κυριακή: 10:00 – 14:00 & 19:00 – 21:30
About the Author
